ماده ۱۵۳
Article 153
دولت تضمین میکند که برای همه کسانی که شهروندی آن را دارند، کار ایجاد کند.
The State guarantees to create work for all of those who carry its citizenship.
دلیل این مطلب آن است که این موضوع داخل در عموم سخن پیامبر ﷺ است.
The evidences for this article is that it is part of the generality of the words of the Prophet :
. » الإِمَامُ رَاعٍ وَهُوَ وَمَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ «.
. » الإِمَامُ رَاعٍ وَهُوَ وَمَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ «.
«الإمامُ راعٍ وهو مسؤولٌ عن رعيّته» (رواه البخاري عن عبد الله بن عمر)، ومن أهمّ مسائل تدبير الشؤون توفيرُ العمل لأولئك الذين هم قادرون عليه لكنهم لا يجدون أيّ عمل. إنّ نفقة الفقير الذي ليس له قريب قادر على الإنفاق عليه تقع على عاتق الدولة، ويدلّ على ذلك قولُه ﷺ:
“The Imam is a guardian and he is responsible for his subjects” (reported by Al-Bukhari from ‘Abd Allah (swt) b. Umar), and from the most important issues of managing the affairs is creating work for those who are capable but do not find any. The fact that maintenance of the poor person who has no relative capable of maintaining them is upon the State is due to his words:
.» مَنْ تَرَكَ مَالاً فَلِوَرَثَتِهِ، وَمَنْ تَرَكَ كَلاًّ فَإِلَيْنَا «.
.» مَنْ تَرَكَ مَالاً فَلِوَرَثَتِهِ، وَمَنْ تَرَكَ كَلاًّ فَإِلَيْنَا «.
«اگر کسی (از مسلمانان بمیرد و) مالی از خود بر جای گذارد، آن مال به وارثانش میرسد؛ و اگر افرادی تحت تکفل (یتیمانی) از خود بر جای گذارد، ما مسئولیت سرپرستی آنان را بر عهده میگیریم.» (متفق علیه از ابوهریره). و در روایتی دیگر از ابوهریره:
“If somebody (dies among the Muslims) leaving some property, the property will go to his heirs; and if he leaves dependants (orphans), we will take care of them.” (agreed upon from Abu Hurayrah). And in the narration of Abu Hurayrah:
. وَمَنْ تَ رَكَ مَالاً فَ لْيَرِثْهُ عَ صَبَتُهُ مَنْ كَانُوا، وَمَنْ تَ رَكَ دَيْناً أَوْ ضَيَاعاً فَ لْيَأْتِنِي فَأَنَا « » مَوْلاَه .
. وَمَنْ تَ رَكَ مَالاً فَ لْيَرِثْهُ عَ صَبَتُهُ مَنْ كَانُوا، وَمَنْ تَ رَكَ دَيْناً أَوْ ضَيَاعاً فَ لْيَأْتِنِي فَأَنَا « » مَوْلاَه .
«اگر مؤمنی مالی به جا گذارد، آنگاه خویشاوندانش آن مال را به ارث میبرند؛ و اگر وامدار باشد یا فرزندان ناتوان به جا گذارد، آنان (طلبکاران و فرزندان) نزد من بیایند، زیرا من سرپرست او هستم.» (متفق علیه، و لفظ حدیث از البخاری است.) ﷺ
“If a believer leaves some property then his relatives will inherit that property; but if he is in debt or he leaves poor children, let those (creditors and children) come to me, for them I am his sponsor (surely)” (agreed upon, and the wording is from Al-Bukhari).
دولت باید برای کسانی که موظف است نفقهشان را تأمین کند، شغل فراهم سازد. ابن ماجه از انس بن مالک روایت کرده که گفت:
The State ought to secure jobs for those whom she is bound to spend on for their living. Ibn Maja reported from Anas Bin Malik who said:
. يَسْأَلُهُ فَقَالَ: لَكَ فِي بيَْتِكَ شَيْءٌ؟ قَالَ: أَنَّ رَجُلاً مِنْ الأَنْصَارِ جَاءَ إِلَى النَّبِِِّ « بلََى، حِلْسٌ نلَْبَسُ بعَْضَهُ وَنبَْسُطُ بعَْضَهُ وَقَدَحٌ نَشْرَبُ فِيهِ الْمَاءَ، قَالَ: ائْتِنِِ بِِِمَا، قَالَ: فَأَتَاهُ بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ: مَنْ يَشْتَرِي هَذَيْنِ؟ فَقَالَ رَجُلٌ: أَنَا آخُذُهَُُا بِِِمَا، فَأَخَذَهَُُا رَسُولُ اللَّهِ بِدِرْهَمٍ، قَالَ: مَنْ يَزِيدُ عَلَى دِرْهَمٍ مَرَّتَيِْ أَوْ ثَلاثًا، قَالَ رَجُلٌ: أَنَا آخُذُهَُُا بِدِرْهََُيِْ، فَأَعْ طَاهَُُا إِيَّاهُ وَأَخَذَ الدِّرْهََُيِْ فَأَعْطَاهَُُا الأَنْصَارِيَّ وَقَالَ: اشْتَرِ بِأَحَدِهَُِا طَعَامًا فَانْبِذْهُ إِلَى أَهْلِكَ، وَاشْتَرِ فَشَدَّ فِيهِ عُودًا بِيَدِهِ وَقَالَ: اذْهَبْ بِالآخَرِ قَدُومًا فَأْتِنِِ بِهِ، فَفَعَلَ، فَأَخَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ فَاحْتَطِبْ وَلا أَرَاكَ خََ سَةَ عَشَرَ يوَْمًا، فَجَعَلَ يَحْتَطِبُ وَيَبِيعُ، فَجَاءَ وَقَدْ أَصَابَ عَشْرَةَ دَرَاهِمَ، فَقَالَ اشْتَرِ بِبَعْضِهَا طَعَامًا وَبِبَعْضِهَا ثوَْباً، ثُمَّ قَالَ: هَذَا خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ تََِيءَ وَالْمَسْأَلَةُ نُكْتَةٌ فِي وَجْهِكَ يوَْمَ الْقِ يَامَةِ، إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لا تَصْلُحُ إِلا لِذِي فَقْرٍ مُدْقِعٍ أَوْ لِذِي غُرْمٍ مُفْظِعٍ أَوْ دَمٍ » مُوجِعٍ .
. يَسْأَلُهُ فَقَالَ: لَكَ فِي بيَْتِكَ شَيْءٌ؟ قَالَ: أَنَّ رَجُلاً مِنْ الأَنْصَارِ جَاءَ إِلَى النَّبِِِّ « بلََى، حِلْسٌ نلَْبَسُ بعَْضَهُ وَنبَْسُطُ بعَْضَهُ وَقَدَحٌ نَشْرَبُ فِيهِ الْمَاءَ، قَالَ: ائْتِنِِ بِِِمَا، قَالَ: فَأَتَاهُ بِيَدِهِ ثُمَّ قَالَ: مَنْ يَشْتَرِي هَذَيْنِ؟ فَقَالَ رَجُلٌ: أَنَا آخُذُهَُُا بِِِمَا، فَأَخَذَهَُُا رَسُولُ اللَّهِ بِدِرْهَمٍ، قَالَ: مَنْ يَزِيدُ عَلَى دِرْهَمٍ مَرَّتَيِْ أَوْ ثَلاثًا، قَالَ رَجُلٌ: أَنَا آخُذُهَُُا بِدِرْهََُيِْ، فَأَعْ طَاهَُُا إِيَّاهُ وَأَخَذَ الدِّرْهََُيِْ فَأَعْطَاهَُُا الأَنْصَارِيَّ وَقَالَ: اشْتَرِ بِأَحَدِهَُِا طَعَامًا فَانْبِذْهُ إِلَى أَهْلِكَ، وَاشْتَرِ فَشَدَّ فِيهِ عُودًا بِيَدِهِ وَقَالَ: اذْهَبْ بِالآخَرِ قَدُومًا فَأْتِنِِ بِهِ، فَفَعَلَ، فَأَخَذَهُ رَسُولُ اللَّهِ فَاحْتَطِبْ وَلا أَرَاكَ خََ سَةَ عَشَرَ يوَْمًا، فَجَعَلَ يَحْتَطِبُ وَيَبِيعُ، فَجَاءَ وَقَدْ أَصَابَ عَشْرَةَ دَرَاهِمَ، فَقَالَ اشْتَرِ بِبَعْضِهَا طَعَامًا وَبِبَعْضِهَا ثوَْباً، ثُمَّ قَالَ: هَذَا خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ تََِيءَ وَالْمَسْأَلَةُ نُكْتَةٌ فِي وَجْهِكَ يوَْمَ الْقِ يَامَةِ، إِنَّ الْمَسْأَلَةَ لا تَصْلُحُ إِلا لِذِي فَقْرٍ مُدْقِعٍ أَوْ لِذِي غُرْمٍ مُفْظِعٍ أَوْ دَمٍ » مُوجِعٍ .
مردی از انصار نزد پیامبر ﷺ آمد و از او درخواست کمک کرد. پیامبر ﷺ پرسید: آیا در خانهات چیزی نداری؟ گفت: چرا، تکه پارچهای داریم که بخشی از آن را میپوشیم و بخشی را پهن میکنیم، و یک کاسه چوبی که با آن آب مینوشیم. فرمود: آنها را نزد من بیاور. او آن وسایل را آورد و پیامبر ﷺ آنها را به دست گرفت و پرسید: چه کسی اینها را میخرد؟ مردی گفت: من آنها را به یک درهم میخرم. پیامبر ﷺ دو یا سه بار فرمود: چه کسی بیشتر از یک درهم پیشنهاد میدهد؟ مردی گفت: من آنها را به دو درهم میخرم. پیامبر ﷺ آنها را به او داد، دو درهم را گرفت و به آن انصاری داد و فرمود: با یکی از آنها غذا بخر و به خانوادهات بده، و با دیگری یک تبر بخر و نزد من بیاور. او تبر را آورد. رسول خدا ﷺ با دستان خود دستهای برای آن نصب کرد و فرمود: برو، هیزم جمع کن و بفروش، و تا پانزده روز مرا نبینی. آن مرد رفت، هیزم جمع کرد و فروخت. وقتی ده درهم به دست آورد، نزد پیامبر ﷺ آمد و با بخشی از آن لباسی خرید و با بقیه غذا. سپس رسول خدا ﷺ فرمود: این برای تو بهتر است از اینکه درخواست گدایی در روز قیامت به صورت لکهای بر چهرهات باشد. گدایی تنها برای سه نفر جایز است: کسی که در فقر شدید است، کسی که قرض سنگینی دارد، یا کسی که مسئول پرداخت خسارتی است و پرداخت آن برایش دشوار است. ترمذی نسخه کوتاهتری از این حدیث را از انس بن مالک روایت کرده که آن را حسن دانسته است.
“A man of the Ansar came to the Prophet and begged from him. He (the Prophet) asked: Have you nothing in your house? He replied: Yes, a piece of cloth, a part of which we wear and a part of which we spread (on the ground), and a wooden bowl from which we drink water. He said: Bring them to me. He then brought these articles to him and he (the Prophet) took them in his hands and asked: Who will buy these? A man said: I shall buy them for one Dirham. He said twice or thrice: Who will offer more than one Dirham? A man said: I shall buy them for two Dirhams. He gave these to him and took the two Dirhams and, giving them to the Ansari, he said: Buy food with one of them and hand it to your family, and buy an axe and bring it to me. He then brought it to him. The Messenger of Allah (pbuh) fixed a handle on it with his own hands and said: Go, gather firewood and sell it, and do not let me see you for a fortnight. The man went away and gathered firewood and sold it. When he had earned ten Dirhams, he came to him and bought a garment with some of them and food with the others. The Messenger of Allah (pbuh) then said: This is better for you than that begging should come as a spot on your face on the Day of Judgment. Begging is right only for three people: one who is in grinding poverty, one who is seriously in debt, or one who is responsible for compensation and finds it difficult to pay.” Al-Tirmidhi reported a shorter version that he considered Hasan from Anas Bin Malik:
. بَاعَ حِلْسًا وَقَدَحًا وَقَالَ: مَنْ يَشْتَرِي هَذَا الحِْلْسَ وَالْقَدَحَ؟ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ « مَنْ يَزِيدُ عَلَى دِرْهَمٍ؟ مَنْ يَزِيدُ عَلَى دِرْهَمٍ؟ فَقَالَ رَجُلٌ: أَخَذْتهُُمَا بِدِرْهَمٍ، فَقَالَ النَّ بِ » فَأَعْطَاهُ رَجُلٌ دِرْهََُيِْ ف بَاعَهُمَا مِنْه .
. بَاعَ حِلْسًا وَقَدَحًا وَقَالَ: مَنْ يَشْتَرِي هَذَا الحِْلْسَ وَالْقَدَحَ؟ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ « مَنْ يَزِيدُ عَلَى دِرْهَمٍ؟ مَنْ يَزِيدُ عَلَى دِرْهَمٍ؟ فَقَالَ رَجُلٌ: أَخَذْتهُُمَا بِدِرْهَمٍ، فَقَالَ النَّ بِ » فَأَعْطَاهُ رَجُلٌ دِرْهََُيِْ ف بَاعَهُمَا مِنْه .
«که رسول خدا ﷺ یک پالانپوش و یک کاسهٔ آبخوری را فروخت. ایشان ﷺ فرمودند: "چه کسی این پالانپوش و کاسهٔ آبخوری را میخرد؟" پس مردی گفت: "من آنها را به یک درهم میگیرم." پیامبر ﷺ فرمودند: "چه کسی بیش از یک درهم میدهد؟ چه کسی بیش از یک درهم میدهد؟" مردی پذیرفت که دو درهم بدهد، پس آنها را به او فروخت.» و در روایت ابن ماجه آمده است که رسول خدا ﷺ فرمودند:
“That the Messenger of Allah (pbuh) (saw) sold a saddle blanket and a drinking bowl. He (saw) said: "Who will buy saddle blanket and drinking bowl?". So a man said: "I will take them for a Dirham." So the Prophet (saw) said: "Who will give more than a Dirham? Who will give more that a Dirham?" A man agreed to give him two Dirham, so he sold them to him.” And it has been reported in the narration of Ibn Maja that the Messenger (pbuh) said:
. »؟ قَالَ: مَنْ يَزِيدُ عَلَى دِرْهَمٍ مَرَّتَيِْ «.
. »؟ قَالَ: مَنْ يَزِيدُ عَلَى دِرْهَمٍ مَرَّتَيِْ «.
«چه کسی بیش از یک درهم را دو بار خواهد پرداخت؟» و در روایت ترمذی، فرستادهی خدا ﷺ فرمود:
“Who will pay more than a Dirham twice?” and in the narration of Al-Tirmidhi the Messenger (pbuh) said:
. »؟ مَنْ يَزِيدُ عَلَى دِرْهَمٍ؟ مَنْ يَزِيدُ عَلَى دِرْهَمٍ «.
. »؟ مَنْ يَزِيدُ عَلَى دِرْهَمٍ؟ مَنْ يَزِيدُ عَلَى دِرْهَمٍ «.
«چه کسی بیش از یک درهم میدهد؟ چه کسی بیش از یک درهم میدهد؟» یا به عبارت دیگر، فروش از طریق مزایده انجام شد. بنابراین، پیامبر خدا ﷺ که در مقام رئیس دولت، مستقیماً به امر اشتغال میپرداخت، به این معناست که دولت موظف است برای بیکاران کار فراهم کند.
“who will pay more than a Dirham? Who will pay more than a Dirham” or in other words, the sale was completed through the auction. So the Messenger of Allah (pbuh) dealing with employment directly in his capacity as the head of the State means that the State has to provide work for those unemployed.
بالاتر از این، نفقه از بیتالمال برای کسی که ناتوان است واجب میشود، چه از نظر عملی و چه از نظر شرعی. کسی که از نظر عملی ناتوان است، کسی است که نمیتواند کار کند. اما کسی که از نظر شرعی حکم ناتوان را دارد، هرچند از نظر عملی ناتوان نیست، کسی است که توانایی کار دارد اما آن را نمییابد؛ پس در نظر قانون ناتوان به شمار میرود و پرداخت نفقه به او واجب است. بنابراین، فراهم کردن کار برای کسی که از دیدگاه شرع ناتوان به شمار میآید، دقیقاً همانند فراهم کردن نفقه برای فرد ناتوان از نظر عملی است. افزون بر این، شریعت درخواست کردن، یعنی گدایی، را حرام دانسته و آن را از سوی زمامدار، یعنی دولت، مجاز شمرده است؛ از ابوهریره روایت شده که گفت: «رسول خدا ﷺ فرمود:
Above that, the maintenance from the Bayt Al-Mal is due for the one who is incapable, both practically and legally. The one who is practically incapable is the person unable to work. The one who legally has the rule of the one who is incapable though is not practically incapable, is the person able to work but unable to find it, and so he is considered incapable in the eye of the law, and it is obligatory to give him maintenance. Therefore, providing work for the one who is considered incapable from the view of the law is exactly like providing maintenance for the practically incapable person. Additionally, the Shari’ah forbade asking, in other words, begging, and permitted it from the authority in other words, the State; it is reported from Abu Hurayrah who said: “The Messenger of Allah (pbuh) said:
. » كَ د يَكُدُّ بِهَا الرَّجُلُ وَجْهَهُ إِلا أَنْ يَسْأَلَ الرَّجُلُ سُلْطَانًا أَوْ فِي أَمْرٍ لا بُدَّ مِنْه «.
. » كَ د يَكُدُّ بِهَا الرَّجُلُ وَجْهَهُ إِلا أَنْ يَسْأَلَ الرَّجُلُ سُلْطَانًا أَوْ فِي أَمْرٍ لا بُدَّ مِنْه «.
«(درخواست گدایی) خراشی است که انسان بر چهرهی خود وارد میکند؛ مگر آنکه از حاکم درخواست کند، یا در شرایط اضطراری و بیراهگریز.» روایتشده توسط الترمذی و النسائی. الترمذی گفته است که این حدیث حسن صحیح است، و احمد روایتی مشابه آن را نقل کرده که الزین آن را تصحیح کرده است. این دلیلی است بر جواز درخواست از صاحباختیار، یعنی دولت؛ و این بدان معناست که دولت مسئول او و تأمین معاش او، یا فراهمکردن شغل و کار برای او است.
“(Begging) is a cut that a person inflicts upon his face; except for asking a ruler, or under the stress of circumstances from which there is no escape.” reported by Al-Tirmidhi and Al- Nasa’i, Al-Tirmidhi said it is Hasan Sahih, and Ahmad reported something similar which Al-Zayn authenticated, which is proof that it is permitted to ask the authority, in other words, the State, and this means that she is responsible for him and for his maintenance, or securing a job/work for him.