ماده ۱۴۰
Article 140
هر فرد از امت حق دارد از هر چیزی که از اموال عمومی است بهرهبرداری کند، و جایز نیست که دولت به کسی اجازه دهد آن را بهطور انفرادی تملک کند یا از آن بهرهبرداری نماید.
Every individual from the Ummah has the right to utilise anything from public property, and it is not allowed for the State to permit someone to individually possess or utilise it.
در این مقاله، «امت» به شهروندان دار الإسلام اشاره دارد، یعنی همه کسانی که تابعیت دولت را دارند، چه مسلمان باشند و چه ذمی (غیرمسلمان). دولت همیشه موظف است به همه ایشان رسیدگی کند، که این شامل تأمین نیازهای اساسی آنان نیز میشود. این امر مطابق با احکام شریعتی است که ایشان بدان مکلفاند. از جمله این احکام آن است که هر فرد از رعایا حق دارد از هر چیزی از اموال عمومی بهرهمند شود، و ذمی و مسلمان در بهرهبرداری از امکانات عمومی حقوق یکسانی دارند.
Ummah in this article is the citizens in Dar Al-Islam, or in other words, all those who carry the citizenship of the State, irrespective of whether they were Muslim or Dhimmi (non- Muslims), and the State is compelled to take care of them all the time, which includes providing the basic needs for them. This is in accordance with the Shari’ah rules they are subject to. Amongst them is that every individual from the subjects has the right to utilise anything from the public property, and the Dhimmi and Muslim have the same rights to utilise the public facilities.
نمیتوان گفت که این روایت
It cannot be said that the narration:
.» الْمُسْلِمُونَ شُرَكَاءُ فِي ثَلاَثٍ « .
.» الْمُسْلِمُونَ شُرَكَاءُ فِي ثَلاَثٍ « .
«مسلمانان در سه چیز شریکاند» به این معناست که مال عمومی تنها از آنِ مسلمانان است؛ بلکه این روایت، و همچنین روایت:
“Muslims have common share in three” means that the public property is for the Muslims alone, rather this narration and similarly the narration:
. »... النَّاسُ شُرَكَاءُ « .
. »... النَّاسُ شُرَكَاءُ « .
«مردم در (شراکت) سهیماند» این مطلب با روایتی از مسلم از بریده مشخص شده است که در آن آمده است:
“People have common share (partners)” are specified by the narration of Muslim through Buraydah which mentions:
. ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى التَّحَوُّلِ مِنْ دَارِهِمْ إِلَى دَارِ الْمُهَاجِرِينَ وَأَخْبِرْهُمْ أَن هَُّمْ إِنْ فَ عَلُوا « » ذَلِكَ فَ لَهُمْ مَا لِلْمُهَاجِرِينَ وَعَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُهَاجِرِينَ .
. ثُمَّ ادْعُهُمْ إِلَى التَّحَوُّلِ مِنْ دَارِهِمْ إِلَى دَارِ الْمُهَاجِرِينَ وَأَخْبِرْهُمْ أَن هَُّمْ إِنْ فَ عَلُوا « » ذَلِكَ فَ لَهُمْ مَا لِلْمُهَاجِرِينَ وَعَلَيْهِمْ مَا عَلَى الْمُهَاجِرِينَ .
«پس ایشان را فرا بخوان که سرزمین خود را ترک کرده و به دار المهاجرین (المهاجرین) کوچ کنند، و به ایشان بگو که اگر چنین کنند، همان حقوق و تکالیفی را خواهند داشت که مهاجرین دارند (المهاجرین).» و دار المهاجرین همان دار الإسلام است، و بنابراین این متن حقوق شهروندی را محدود میکند به کسانی که به دار الإسلام مهاجرت کنند، یا به عبارت دیگر، ایشان تابعیت دار الإسلام را دارا میشوند. از این رو، این حکم همه مسلمانان جهان را دربر نمیگیرد، بلکه تنها کسانی را شامل میشود که در دار الإسلام هستند. به همین ترتیب، غیرمسلمانانی که در دار الإسلام زندگی میکنند و تابعیت آن را دارند نیز مستثنا نمیشوند، زیرا روایت بُریده، بهرهمندی از حق شهروندی را مشروط به مهاجرت به دار الإسلام کرده است. بر این اساس، مسلمانی که در دار الإسلام است، و همچنین ذمّیای که در دار الإسلام زندگی میکند و تابعیت آن را دارد، مشمول اجرای این ماده میشوند.
“Then summon them to leave their territory and transfer to the abode of the Emigrants ( Al-Muhajireen) and tell them that if they do so, they will have the same rights and responsibilities as the Emigrants (Al-Muhajireen).” and the Dar Al-Muhajireen is the Dar Al-Islam, and so this text limits the rights of citizenship to those who migrate to the Dar Al-Islam, or in other words, they carry the citizenship of Dar Al-Islam.Therefore, this does not encompass all the Muslims in the world but rather only those in Dar Al-Islam, and in the same way, non-Muslims who live in Dar Al-Islam and carry citizenship are not exempted, because the narration of Buraydah makes enjoyment of the right of citizenship conditional to migration to Dar Al-Islam. Accordingly, the Muslim in Dar Al-Islam, and the Dhimmi who lives in Dar Al-Islam and carries its citizenship fall under the application of this article.
این [حکم] برای شهروندان دار الإسلام است؛ آنان میتوانند از اموال عمومی بهره ببرند، و هیچیک از ایشان، چه مسلمان باشد و چه ذمّی، نباید از این کار بازداشته شود.
This is for the citizens in Dar Al-Islam; they can utilise from the public property, and none of them should be prevented from doing so irrespective of whether they were Muslims or Dhimmis.
مسئلهٔ بهرهبرداری مسلمانان از اموال عمومی روشن است.
The issue of the Muslim subjects utilising the public property is clear.
در مورد اهل ذمه، متون و رویدادهای متعددی از زمان رسول خدا ﷺ و خلفای راشدین وجود دارد که همگی این موضوع را نشان میدهند. - آنان در بازارها راه میرفتند و خرید و فروش میکردند، و بازارها مال عمومی هستند. احمد از کعب بن مالک روایت کرده است:
As for the Dhimmi, there are several texts and incidents from the time of the Messenger (pbuh) and the righteous Khulafaa’ which all indicate this. - They used to walk in the markets, buying and selling, and the markets are public property. Ahmad reported from Ka’b Bin Malik:
. فَ بَ يْ نَا أَنَا أَطُوفُ السُّوقَ إِذَا رَجُلٌ نَصْرَانِ ي جَاءَ بِطَعَامٍ يَبِيعُهُ يَ قُولُ: مَنْ يَدُلُّ ...« »...؟ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ .
. فَ بَ يْ نَا أَنَا أَطُوفُ السُّوقَ إِذَا رَجُلٌ نَصْرَانِ ي جَاءَ بِطَعَامٍ يَبِيعُهُ يَ قُولُ: مَنْ يَدُلُّ ...« »...؟ عَلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ .
- «در حالی که در بازار میگشتم، مسیحیای با مقداری خوراکی برای فروش آمد و گفت: چه کسی مرا به کعب بن مالک راهنمایی میکند؟» و این نشان میدهد که مسلمانان و اهل ذمه به همین شیوه برای رفع نیازهای خود به بازارها رفتوآمد میکردند. - آنان از آب، آتش و چراگاهها بهره میبردند. ابن ماجه از ابوهریره روایت کرده که پیامبر ﷺ فرمود:
- “While I was roaming through the market, a Christian came with some food to sell, saying: who will direct me to Ka’b Bin Malik?” and this indicates that the Muslims and Dhimmis used to visit the markets for their needs in the same manner. - They used to utilise the water, fire and pastures. Ibn Maja reported from Abu Hurayrah that the Prophet said:
. » ثَلاثٌ لا يُمْنَ عْنَ: الْمَاءُ وَالْكَلُِ وَالنَّارُ « .
. » ثَلاثٌ لا يُمْنَ عْنَ: الْمَاءُ وَالْكَلُِ وَالنَّارُ « .
- «سه چیز را نمیتوان از کسی دریغ کرد: آب، آتش و چراگاه». صحابه بر این توافق داشتند که مسیحیان شام میتوانند همراه مسلمانان از رودخانهها بنوشند، و همینگونه بود حکم کسانی که در عراق و بحرین بر مجوسیت باقی مانده بودند، و نیز قبطیان مصر که از نیل مینوشیدند و آبیاری میکردند. همگی از جنگلها هیزم میبریدند، زمینهای زراعی خود را از رودخانههای عمومی آبیاری میکردند و گلههای خود را در چراگاههای عمومی میچراندند. امروزه میتوان از بنزین و فرآوردههای آن و برق بهره برد، زیرا هر دو از مصداق «آتش» مذکور در این حدیثاند. - آنان حق دارند زمین مرده را احیا کنند، به دلیل آنچه احمد و الترمذی با سندی صحیح از جابر روایت کردهاند که گفت: رسول خدا ﷺ فرمود:
- “Three can not be denied (to anyone): water, fire and pastures”. The companions agreed that the Christians of Al- Sham could drink from the rivers with the Muslims, and similarly the same applied to those who remained Magians in Iraq and Bahrain, and similarly the Coptics in Egypt used to drink and irrigate from the Nile. They would all cut wood from the forests, irrigate their crops from the public rivers and shepherd their flocks in the public pastures. Today they would utilise petrol and its derivatives and electricity, since they are both from the: “fire” mentioned in the narration. - They have the right to revive dead land, due to what is reported by Ahmad and Al-Tirmidhi with an authentic chain from Jabir who said that the Messenger of Allah (pbuh) said:
«مَنْ أَحْيَا أَرْضًا مَيِّتَةً فَهِيَ لَه» — «هرکس زمین مردهای را زنده کند، آن زمین از آنِ اوست» و آنچه بخاری از عایشه (رضیالله عنها) روایت کرده که پیامبر ﷺ فرمود:
» مَنْ أَحْيَا أَرْضًا مَيِّتَةً فَهِيَ لَه « - “whoever revives a dead land, it belongs to him” and what was reported by Al-Bukhari from Aisha(ra) that the Prophet said:
.» مَنْ أَعْمَرَ أَرْضًا لَيْسَتْ لأَحَدٍ فَ هُوَ أَحَقُّ «.
.» مَنْ أَعْمَرَ أَرْضًا لَيْسَتْ لأَحَدٍ فَ هُوَ أَحَقُّ «.
«هر کس زمینی را که متعلق به هیچ کس نیست آباد کند، به آن سزاوارتر است.» و آنچه ابوداود الطیالسی از عایشه (رضی الله عنها) روایت کرده که رسول خدا ﷺ فرمود:
- “He who cultivates land that does not belong to anybody is more rightful (to own it).”. And what is reported by Abu Dawud At-Tayalisi from Aisha(ra) who said that the Messenger of Allah (pbuh) said:
. العِبَادُ عِبَادُ اللهِ، وَالْبِلادُ بِلادُ اللهِ، فَمَنْ أَحْيَا مِنْ مَوَاتِ الأَرْضِ شَيْئاً فَ هُوَ لَهُ، « » وَلَيْسَ لِعِرْقٍ ظَالِمٍ حَ ق .
. العِبَادُ عِبَادُ اللهِ، وَالْبِلادُ بِلادُ اللهِ، فَمَنْ أَحْيَا مِنْ مَوَاتِ الأَرْضِ شَيْئاً فَ هُوَ لَهُ، « » وَلَيْسَ لِعِرْقٍ ظَالِمٍ حَ ق .
بنده، بندهی خداوند (سبحانه و تعالی) است، و زمین، زمین خداوند (سبحانه و تعالی) است، و هرکس بخشی از زمین مُرده را زنده کند، آن از آنِ اوست، و ستمگر هیچ حق تملّکی ندارد.
“The slave is the slave of Allah (swt), and the land is the land of Allah (swt), and whoever revives any part of dead land, it belongs to him, and the oppressor has no right of possession”.
تمام این دلایل عام هستند و همه شهروندان را در بر میگیرند، چه مسلمان باشند و چه غیر مسلمان۔
All of these evidences are general and encompass all citizens, irrespective of whether they were Muslims or not.
- همچنین، همه شهروندان، چه مسلمان و چه ذمّی، میتوانند از وسایل حملونقل زمینی، دریایی و هوایی استفاده کنند. اما در مورد وسایل زمینی، ذمّیان در زمان رسول الله ﷺ نیز از آنها استفاده میکردند. ترمذی از عایشه (رضی الله عنها) روایت کرده که گفت:
- Also, all of citizens whether Muslim or Dhimmi can use the methods of transportation from land, sea and air. As for the land, the Dhimmis used to use it at the time of the Messenger of Allah (pbuh) . Al-Tirmidhi reported from Aisha(ra) who said: .
. ثَ وْبَانِ قِطْرِيَّانِ غَلِيظَانِ، فَكَانَ إِذَا قَ عَدَ فَ عَرِقَ ثَ قُلاَ كانَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ « عَلَيْهِ، فَ قَدِمَ بَ ز مِنْ الشَّامِ لِفُلاَنٍ الْيَ هُودِيِّ، فَ قُلْتُ: لَوْ بَ عَثْتَ إِلَيْهِ فَاشْتَ رَيْتَ مِنْهُ ث وَْبَ ينِ » ... إِلَى ا لْمَيْسَرَةِ .
. ثَ وْبَانِ قِطْرِيَّانِ غَلِيظَانِ، فَكَانَ إِذَا قَ عَدَ فَ عَرِقَ ثَ قُلاَ كانَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ « عَلَيْهِ، فَ قَدِمَ بَ ز مِنْ الشَّامِ لِفُلاَنٍ الْيَ هُودِيِّ، فَ قُلْتُ: لَوْ بَ عَثْتَ إِلَيْهِ فَاشْتَ رَيْتَ مِنْهُ ث وَْبَ ينِ » ... إِلَى ا لْمَيْسَرَةِ .
– «پیامبر خدا ﷺ دو جامهٔ ضخیم قِطری بر تن داشت. هنگامی که مینشست، عرق میکرد، زیرا آن جامهها برای او بسیار سنگین بودند. برای فلانی، یهودی، جامههایی از شام رسید. گفتم: شاید بتوانی به او پیغامی بفرستی تا از او جامههایی را (به صورت نسیه) بخرد تا زمانی که پرداخت آسان شود.» و اما دریا، آنان در زمان صحابه از آن به همان شیوهای بهره میبردند که مسلمانان بهره میبردند، و امروز این کار با استفاده از مسیرهای هوایی قابل قیاس است.
– “The Messenger of Allah (pbuh) (saw) was wearing two thick Qitri garments on. When he would sit, he would sweat since they were so heavy for him. Some clothes arrived from Ash-Sham for so-and-so, the Jew. I said: 'Perhaps you could dispatch a request to him to buy some garments (on credit) from him until it is easy (to pay).” As for the sea, they used to use it in the same manner as the Muslims at the time of the companions, and today that is analogous to the use of the airways.
آنان میتوانند همچنین از راههای عمومی و ارتباطات عمومی نیز استفاده کنند، زیرا اینها همانند وسایل حملونقل عمومی هستند.
- They can also use the general paths and the public communications as they are analogous to the public transportation.
این دلیلِ بخشِ نخستِ مقاله است که همهی افرادِ جامعه حق دارند از اموالِ عمومی بهرهبرداری کنند.
This is the evidence for the first part of the article that all of the individual subjects have the right to utilise the public property.
اما بخش دوم، که دولت مجاز نیست به فردی اجازه دهد که آن را به صورت فردی تملک کند یا از آن بهرهبرداری کند، دلیل آن روایت أبیض بن حمّال است که پیامبر ﷺ به او زمینی شورهزار واگذار کرد، و هنگامی که به او گفته شد آنچه به او داده است همانند آب جاری و بیپایان است، آن را از او پس گرفت. ترمذی از أبیض بن حمّال روایت کرده است که: «او نزد پیامبر ﷺ آمد و از ایشان خواست زمینی شورهزار را به عنوان اقطاع به او واگذار کند، و ایشان آن را به او دادند. و هنگامی که او رفت، یکی از حاضران نزد پیامبر ﷺ گفت: "آیا میدانی آنچه به او دادی چیست؟ آب بیپایان را به او دادی." پس [پیامبر ﷺ] آن را از او پس گرفت.» دلیل دیگر، روایتی است که ترمذی از عایشه (رضیالله عنها) نقل کرده و گفته است که حسن صحیح است، و ابن خزیمه در صحیح خود روایت کرده است که رسولالله ﷺ فرمود:
As for the second part, which is that it is not allowed for the State to permit someone to individually possess or utilise it – its evidence is the narration of Abyad Bin Hammal when the Prophet granted him some land which was salt laden, and when he was informed that what he had given him was similar to nondepleted water he took it back from him. Al-Tirmidhi reported from Abyad Bin Hammal that: “He came to the Prophet and asked him to assign him a salt laden land as a fief, and he granted it to him. And when he left, one person with the Prophet said: “Do you know what you have granted him? You granted him the non-depleted water”. He then took it away from him”. The other evidence is that which Al-Tirmidhi reported from Aisha(ra) and he said it is Hasan Sahih, and Ibn Khuzaymah reported in his Sahih, that the Messenger (pbuh) said:
. » مِنًى مُنَاخُ مَنْ سَبَقَ « .
. » مِنًى مُنَاخُ مَنْ سَبَقَ « .
«منی برای هرکس که زودتر به آنجا برسد، جای فرود است»، و همچنین روایت الصعب بن جثامة با البخاری:
“Mina is a resting place for whoever arrives there first”, and also the narration of Al-Sa’ab b. Jathamah with Al-Bukhari:
.» لا حِمَى إِلاَّ للهِ وَلِرَسُولِهِ « .
.» لا حِمَى إِلاَّ للهِ وَلِرَسُولِهِ « .
«هیچ حِمایی (منطقهای که برای چراندن دامهای زکات اختصاص داده شود) جز برای الله (سبحانه و تعالی) و فرستادهاش ﷺ وجود ندارد.»
“There is no Hima (for grazing the animals of Zakah) except for Allah (swt) and His Messenger (pbuh)”.
واضح است که بیشتر انحصارهای سرمایهداری و شرکتها و افراد ثروتمندی که ثروت خیالی دارند، این کار را به سبب امتیازات ویژهای توانستهاند انجام دهند که بهدست میآورند تا از انواع گوناگون مالکیت عمومی بهرهبرداری کنند، مانند گاز، بنزین و دیگر منابع معدنی، و ارتباطات، حملونقل، آب و چیزهای دیگر.
It is clear that most of the capitalist monopolies and rich companies and individuals who have imaginary wealth, have managed to do so because of the special privileges they get to exploit the different types of public property, such as gas, petrol and the other mineral resources, and the communications, transport, water and other things.