7 حاکمان
7 The Governors
مادّه ۵۲
Article 52
هغه ځمکې چې د دولت لخوا اداره کیږي، په واحدونو ویشل کیږي، چیرې چې هر واحد ته ولایت (والۍ) ویل کیږي. هر ولایت بیا په واحدونو ویشل کیږي او هر واحد ته عمالت (ولسوالۍ) ویل کیږي. هغه څوک چې ولایت اداره کوي، والي یا امیر ورته ویل کیږي، او هغه څوک چې عمالت اداره کوي، عامل (کارکوونکی) یا حاکم (واکمن) ورته ویل کیږي.
The lands which are ruled by the State are divided into units, where each unit is called a Wilayah (province). Each province is divided into units and each unit is called an ’Imalah (district). The one who governs the province is called the Wali (governor) or Amir and the one who governs the ’Imalah is called the ’Aamil (worker) or Hakim (ruler).
د والیانو کیدل حکومت کول دي، ځکه والي کېدل د حکومت کولو معنا لري؛ دا خبره په «القاموس المحیط» کې راغلې ده: «ولي عليه ولايةً وولايةً، وهي الإمارة والسلطان، وهي المعنى الكلي، والولاية: الخطة والإمارة والسلطان». ولي کېدل د خلیفه یا د هغه چا له لوري چې خلیفه یې د ولي کولو وکيل کړی وي، د ولي کولو ته اړتیا لري، نو والي یوازې د خلیفه له خوا ټاکل کېږي. د والیانو او امیرانو اصل، یعنې د والیانو او مشرانو د دندې اساس، د رسول الله ﷺ عمل دی. ثابته ده چې هغه ﷺ په سیمو باندې والیان وټاکل او هغوي ته یې د سیمو د حکومت کولو واک ورکړ. هغه ﷺ معاذ بن جبل د یمن (الجند) ته، زیاد بن لبید د حضرموت ته، او ابو موسی اشعري د زبید او عدن ته والي وټاکل. والي د خلیفه استازی دی او هغه کارونه کوي چې د خلیفه په استازیتوب یې کوي، د هغه څه له مخې چې ده ته سپارل شوي دي. په شرعي لحاظ د والي کېدو لپاره کومه ځانګړې کچه نه ده ټاکل شوې، نو هر هغه څوک چې د حکومت په کوم کار کې د خلیفه په استازیتوب کار کوي، په همغه کار کې والي ګڼل کېږي، د هغو الفاظو له مخې چې خلیفه د ټاکلو په وخت کې ټاکلي دي. په هرصورت، د سیمو والي کېدل یا مشر کېدل د یوې ټاکلې سیمې لپاره وي، ځکه رسول الله ﷺ به هغه سیمه ټاکله چې څوک پرې والي وي، یا د مشر لپاره به یې مشري ټاکله. دا والي کېدل دوه ډوله دي: عام یا خاص. عام والي کېدل هغه دی چې د حکومت ټول مسایل پکې شامل وي، او په دې ډول ټاکل د دې معنا لري چې خلیفه د والي کېدو سیمې یا ښار مشري د ټولو خلکو باندې، او د ټولو کارونو د سمبالښت واک هغه ته سپاري، نو هغه عمومي واک لري. خاص مشري هغه ده چې د مشر دنده یوازې د لښکر اداره کول، رعیت ادارہ کول، سرحدونو ساتل او په هغې سیمې یا ښار کې مقدساتو دفاع کول وي. هغه نشي کولی په عدلیې او د مالیاتو په راټولولو کې مداخله وکړي۔