Kifungu cha 79
Article 79
Qadhi, Muhtasib na hakimu wa Madhalim wanaweza kupewa uteuzi wa jumla wa kutoa hukumu juu ya matatizo yote katika Dola nzima, au vinginevyo wanaweza kupewa uteuzi wa eneo fulani na kutoa hukumu juu ya aina fulani za kesi.
The Qadi, the Muhtasib and the Madhalim judge may be given a general appointment to pronounce judgement on all problems throughout the State, or alternatively they can be given an appointment to a particular location and to give judgement on particular types of cases.
Ushahidi ni vitendo vya Mtume ﷺ, kwani alimteua ‘Ali b. Abi Talib (ra) kuwa qadhi wa Yemen, kama ilivyopokelewa na Ahmad kwa mnyororo sahihi wa wapokezi kutoka kwa Ali (ra) aliyesema:
The evidence is the actions of the Messenger (pbuh) , since he appointed ‘Ali b. Abi Talib (ra) as a judge for Yemen as reported by Ahmad with an authentic chain from Ali (ra) who said.
. إيلَى الْيَمَ ي ن، قَالَ: فَ قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّيه، تَ بْ عَثُيني إيلَى قَ وْمٍ )ب عََثَيني رَسُولُ اللَّيه اللَّهُمَّ ثَ بِّتْ « : أَسَنَّ يمنِّي وَأَنَا حَ ي ديثٌ لاَ أُبْ ي صرُ الْقَضَاءَ، قَالَ: فَ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى صَدْيري وَقَالَ لِسَانَهُ وَاهْدِ قَ لْبَهُ، يَا عَلِيُّ، إِذَا جَلَسَ إِلَيْكَ الْخَصْمَانِ فَلاَ تَ قْضِ بَ يْ نَ هُمَا حَتَّى تَسْمَعَ مِنْ قَالَ: فَمَا ،» الآخَرِ كَمَا سَمِعْتَ مِنَ الأَوَّلِ، فَإِنَّكَ إِذَا فَ عَلْتَ ذَلِكَ تَ بَ يَّنَ لَكَ الْقَضَاء اخْتَ لَفَ عَلَيَّ قَضَاءٌ ب عَْدُ، أَوْ مَا أَشْكَلَ عَلَيَّ قَضَاءٌ ب عَْدُ ( .
. إيلَى الْيَمَ ي ن، قَالَ: فَ قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّيه، تَ بْ عَثُيني إيلَى قَ وْمٍ )ب عََثَيني رَسُولُ اللَّيه اللَّهُمَّ ثَ بِّتْ « : أَسَنَّ يمنِّي وَأَنَا حَ ي ديثٌ لاَ أُبْ ي صرُ الْقَضَاءَ، قَالَ: فَ وَضَعَ يَدَهُ عَلَى صَدْيري وَقَالَ لِسَانَهُ وَاهْدِ قَ لْبَهُ، يَا عَلِيُّ، إِذَا جَلَسَ إِلَيْكَ الْخَصْمَانِ فَلاَ تَ قْضِ بَ يْ نَ هُمَا حَتَّى تَسْمَعَ مِنْ قَالَ: فَمَا ،» الآخَرِ كَمَا سَمِعْتَ مِنَ الأَوَّلِ، فَإِنَّكَ إِذَا فَ عَلْتَ ذَلِكَ تَ بَ يَّنَ لَكَ الْقَضَاء اخْتَ لَفَ عَلَيَّ قَضَاءٌ ب عَْدُ، أَوْ مَا أَشْكَلَ عَلَيَّ قَضَاءٌ ب عَْدُ ( .
"Mtume wa Allah ﷺ alinituma Yemen, nami nikasema: Umenituma kwa watu wenye uzoefu, nami ni kijana mdogo! Wala sijui jinsi ya kuhukumu. Akanipiga kifuani na kusema: 'Ewe Allah, ongoza moyo wake na ufanye ulimi wake uwe imara.' Akasema: Watu wawili wanapoketi mbele yako wakishtakiana, usitoe hukumu hadi usikie anachosema mwenzake. Ukifanya hivyo, hukumu itakuwa wazi kwako. Ali akasema: Baada ya hapo sikuwahi kutilia shaka katika kutoa hukumu baina ya watu wawili."
“The Messenger of Allah (pbuh) sent me to Yemen, and I said: You have sent me to people of experience, and I am young! And I don’t know how to judge. He struck me on the chest and said:'O Allah, guide his heart and make his tongue steadfast. He said: When the two litigants sit in front of you, do not decide till you hear what the other has to say. If you do that, judgement will become clear to you. Ali said: after that I never doubted in passing judgment between two people.”.
Alimteua Mu'adh kuwa hakimu juu ya sehemu ya Yemen, kama alivyotaja Abu Umar b. ‘Abd Al-Barr katika Al-Isti’ab.
He appointed Mu’adh as a judge over a part of Yemen, Abu Umar b. ‘Abd Al-Barr mentioned in Al-Isti’ab.
بَ يْنَ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَبَ يْنَ جَعْفَرِ بْنِ )وقال ابن إسحق: آخَى رَسُولُ اللهِ قَاضِياً إِلَى الْجَنَدِ أَبِي طَالِبٍ، شَهِدَ العَقَبَةَ وَبَدْراً وَالْمَشَاهِدَ كُلَّهَا، وَبَ عَثَهُ رَسُولُ اللهِ مِنَ اليَمَنِ، ي عَُلِّمُ النَّاسَ القُرْآنَ وَشَ رائِعَ الإِسْلاَمِ، وَيَ قْضِي بَ يْ نَ هُمْ. وَجَعَلَ إِلَيْهِ قَ بْضَ الصَّدَقَاتِ مِنَ الْعُمَّالِ ...( .
بَ يْنَ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَبَ يْنَ جَعْفَرِ بْنِ )وقال ابن إسحق: آخَى رَسُولُ اللهِ قَاضِياً إِلَى الْجَنَدِ أَبِي طَالِبٍ، شَهِدَ العَقَبَةَ وَبَدْراً وَالْمَشَاهِدَ كُلَّهَا، وَبَ عَثَهُ رَسُولُ اللهِ مِنَ اليَمَنِ، ي عَُلِّمُ النَّاسَ القُرْآنَ وَشَ رائِعَ الإِسْلاَمِ، وَيَ قْضِي بَ يْ نَ هُمْ. وَجَعَلَ إِلَيْهِ قَ بْضَ الصَّدَقَاتِ مِنَ الْعُمَّالِ ...( .
Ibn Ishaq alisema: Mtume wa Allah ﷺ alifanya undugu kati ya Mu'adh bin Jabal na Ja'far b. Abi Talib; walishuhudia Al-Aqaba na Badr na matukio yote, na Mtume wa Allah ﷺ alimtuma kwenda Al-Janad huko Yemen ili awafundishe watu Qur'ani na Sharia ya Uislamu, na ili awahukumu kati yao, na kukusanya Sadaqah kutoka kwa wafanyakazi…” Yeye ﷺ alimteua Amr b. Al-'As kutoa hukumu katika kesi moja maalum. Ibn Qudamah alitaja katika Al-Mughni akisema.
“Ibn Ishaq said: The Messenger of Allah (pbuh) made a brotherhood between Mu’adh Bin Jabal and Ja’far b. Abi Talib; they witnessed Al-Aqaba and Badr and all of the events, and the Messenger of Allah (pbuh) sent him to Al-Janad in Yemen to teach the people Quran and the Shari’ah of Islam, and to judge between them, and to collect the Sadaqah from the workers…” He (pbuh) appointed Amr b. Al-‘As to give judgement in one particular case. Ibn Qudamah mentioned in Al-mughni saying.
. فَ قَالَ: )وَعَنْ عُقْبَةَ بْ ي ن عَايمرٍ قَالَ: جَاءَ خَصْمَا ي ن يََْ تَ ي صمَا ي ن إيلَى رَسُويل اللهي قُ لْتُ: عَلاَمَ أَقْ ي ضي؟ قَالَ: .» وَإينْ كَانَ « : قُ لْتُ: أَنْتَ أَوْلَى بيذَليكَ. قَالَ » اقْضِ بَ يْ نَ هُمَا « )» اقْضِ فَإِنْ أَصَبْتَ فَ لَكَ عَشَرَةُ أُجُورٍ، وإِنْ أَخْطَأْتَ فَ لَكَ أَجْرٌ وَاحِدٌ «.
. فَ قَالَ: )وَعَنْ عُقْبَةَ بْ ي ن عَايمرٍ قَالَ: جَاءَ خَصْمَا ي ن يََْ تَ ي صمَا ي ن إيلَى رَسُويل اللهي قُ لْتُ: عَلاَمَ أَقْ ي ضي؟ قَالَ: .» وَإينْ كَانَ « : قُ لْتُ: أَنْتَ أَوْلَى بيذَليكَ. قَالَ » اقْضِ بَ يْ نَ هُمَا « )» اقْضِ فَإِنْ أَصَبْتَ فَ لَكَ عَشَرَةُ أُجُورٍ، وإِنْ أَخْطَأْتَ فَ لَكَ أَجْرٌ وَاحِدٌ «.
Kutoka kwa ‘Uqbah b. Amir aliyesema: Wadai wawili walileta mzozo wao kwa Mjumbe wa Allah ﷺ, naye akasema: Hukumu baina yao. Nikasema: Wewe una ubora juu yangu kufanya hivyo. Akasema: Hata kama. Nikasema: Nihukumu kwa msingi gani? Akasema: Hukumu, na ukiwa sahihi, utapata thawabu kumi, na ukikosea, utapata thawabu moja. Ibn Qudamah alisema: Ahmad alisimulia simulizi hiyo hiyo kwa mnyororo wa wapokezi wote waliokuwa waaminifu, kutoka kwa ‘Uqbah b. Amir, kutoka kwa Nabii ﷺ, isipokuwa kwamba alisema: فَإِنِ اجْتَ هَدْتَ فَأَصَبْتَ الْقَضَاءَ فَ لَكَ عَشَرَةُ أُجُورٍ، وَإِنِ اجْتَ هَدْتَ فَأَخْطَأْتَ « » فَ لَكَ أَجْرٌ وَاحِدٌ.
“From ‘Uqbah b. Amir who said: Two litigants brought their dispute to the Messenger of Allah (pbuh), and so he said – Judge between them. I said: You have supremacy over me to do that. He said: Even if. I said: On what should I judge? He said: Judge, and if you are right, you will have ten rewards and if you make a mistake, you will get one reward”. Ibn Qudamah said, and Ahmad reported the same narration with a chain whose men were all authentic to ‘Uqbah b. Amir from the Prophet (phuh) , except that he said. . فَإِنِ اجْتَ هَدْتَ فَأَصَبْتَ الْقَضَاءَ فَ لَكَ عَشَرَةُ أُجُورٍ، وَإِنِ اجْتَ هَدْتَ فَأَخْطَأْتَ « » فَ لَكَ أَجْرٌ وَاحِدٌ .
"Na mtu akifanya Ijtihad na akawa sahihi, atapata thawabu kumi, na akifanya Ijtihad na akakosea, atapata thawabu moja."
“And if you do Ijtihad and you are right, you will have ten rewards, and if you do Ijtihad and you have erred, you will get one reward”.