۴.۲ استخراج آنچه در درون زمین موجود است
4.2 Extracting that which exists inside the earth
ونوع دیگری از کار، استخراج چیزی است که در درون زمین وجود دارد و از ضروریات جامعه نیست، یعنی گنج پنهان (رکاز). این، همانگونه که در اصطلاح فقهی آمده، حقِ جمعیِ مسلمانان نیست. کسی که گنجی را استخراج کند، چهار پنجم آن را مالک میشود و یک پنجم دیگر را بهعنوان زکات میپردازد.
Another type of work is extracting that which exists inside the earth and which is not one of the necessities of the community, namely the hidden treasure (Rikaz). This is not a right for Muslims collectively, as is stated in Fiqh terminology. The one who extracts a treasure possesses four-fifths of it and gives the other fifth as Zakat.
اما اگر چیزی از نیازهای جامعه و حقی برای مسلمانان بهطور جمعی باشد، آنگاه جزو اموال عمومی به شمار میآید. آنچه این مسئله را دقیقاً تعیین میکند این است که اگر گنجینه با عمل انسان در زمین پنهان شده باشد، یا اگر مقدارش آنقدر اندک باشد که نیازی برای جامعه نباشد، آنگاه «رِکاز» (گنج) خواهد بود. در حالی که آنچه در اصل درون زمین وجود دارد و جامعه به آن نیاز دارد، رِکاز نیست بلکه جزو اموال عمومی است. و آنچه در اصل درون زمین وجود دارد و جامعه به آن نیازی ندارد، مانند معادن سنگ که از آن سنگهای ساختمانی و چیزهای مشابه تولید میشود، نه رِکاز است و نه مال عمومی، بلکه جزو مال فردی به شمار میآید. مالکیت رِکاز و پرداخت یکپنجم آن بهعنوان زکات، در حدیثی ثابت شده است که عمرو بن شعیب از پدرش، از جدّش در سنن نسائی روایت کرد و گفت: از پیامبر ﷺ دربارهی لُقَطه (چیزی که از زمین برداشته میشود) پرسیده شد و ایشان فرمودند: «اگر از جادهی پُرتردد یا روستای آباد برداشته شده، باید آن را توصیف کنی و یک سال اعلام کنی؛ اگر صاحبش آن را شناخت، به او بازگردانده شود، وگرنه از آنِ تو است. اما اگر از جادهی پُرتردد یا روستای آباد برداشته نشده باشد، آنگاه باید یکپنجم آن و از گنج (رِکاز) را بپردازی.» استخراج آنچه در هوا وجود دارد، مانند اکسیژن و نیتروژن، همانند چیزی که از درون زمین تولید میشود، تلقی میگردد. و هر چیزی که خداوند (سبحانه و تعالی) آفریده و شریعت آن را مباح کرده و استفاده از آن را محدود نساخته، نیز به همینگونه در نظر گرفته میشود.