۴.۴ عقد خلیفه
4.4 Contracting of the Khaleefah
خلافت یک قرارداد مبتنی بر رضایت متقابل و انتخاب است؛ بیعتی است برای اطاعت از کسی که شایستگی اطاعت مردم را در مقام زمامداری دارد. از این رو، لازم است که رضایت کسی که بیعت به او داده میشود تا این منصب را بپذیرد، و رضایت کسانی که به او بیعت میدهند، وجود داشته باشد. بنابراین، اجبار کسی به خلیفه شدن، اگر او منصب خلافت را رد کرده باشد، حرام است؛ او نباید به پذیرفتن آن وادار شود. در چنین شرایطی باید شخص دیگری برای پر کردن این جایگاه در نظر گرفته شود. همچنین گرفتن بیعت از مردم با زور یا با اعمال فشار حرام است، زیرا در این صورت قرارداد باطل خواهد بود. رضایت متقابل و انتخاب، همچون هر قرارداد دیگری، باید بدون هیچ اجباری رعایت شود. با این حال، اگر بیعت توسط کسانی منعقد شده باشد که بیعتشان معتبر است، آنگاه بیعت معتبر و منعقد شده تلقی میشود و شخصی که برای او بیعت گرفته شده، زمامدار میگردد و اطاعت از او بر دیگران واجب میشود. اگر پس از آن، بقیه مردم نیز با او بیعت کنند، این بیعت، بیعت اطاعت خواهد بود، نه بیعت برای انعقاد خلافت. تنها در این مرحله است که میتوان مردم را به بیعت با او وادار کرد، زیرا در این مرحله اطاعت از او بر آنان تحمیل میشود، و این بر اساس شریعت اسلام واجب است. در این حالت، این بیعت، بیعت انعقاد خلافت نخواهد بود. برخی ممکن است ادعا کنند که اجبار مردم به بیعت حرام است. پاسخ آن است که نخست، بیعت قراردادی است که تنها در صورتی معتبر است که رضایت متقابل و انتخاب (در چارچوب شریعت اسلامی) رعایت شده باشد. پس از آنکه بیعت منعقد شد، به بیعت اطاعت تبدیل میشود، یعنی تسلیم در برابر فرمان خلیفه، و در این هنگام اجبار به عنوان اجرای فرمان خداوند مشروع میگردد. از آنجا که خلافت یک قرارداد است، بدون طرف قرارداد نمیتواند تحقق یابد. همانند قضاوت است؛ کسی نمیتواند قاضی شود مگر آنکه کسی او را به این سمت منصوب کرده باشد. همین حکم در مورد امارت نیز صادق است؛ کسی نمیتواند امیر شود مگر آنکه کسی او را به امارت منصوب کرده باشد. بنابراین کسی نمیتواند خلیفه شود مگر آنکه کسی او را به سمت خلافت منصوب کرده باشد. این نشان میدهد که هیچ کس منصب خلافت را برعهده نمیگیرد مگر آنکه مسلمانان او را به این منصب گماشته باشند، و او اختیارات الزامی خلافت را نخواهد داشت مگر آنکه نخست خلافت به او واگذار شده باشد. این قرارداد منعقد نمیشود مگر آنکه دو طرف وجود داشته باشند: یک طرف کسی است که خواهان منصب خلافت است (خلیفهی بالقوه)، و طرف دیگر مسلمانانی هستند که او را به خلافت خود میپذیرند. از این رو، برای انعقاد خلافت، بیعت مسلمانان ضروری است.