۴.۳ شرایط ترجیح
4.3 The conditions of preference
آنچه گذشت، شرایط عقدی لازم برای نصب خلیفه است. هیچ شرطی جز هفت شرط یادشده در بالا، شرط ضروری پیش از انعقاد خلافت به شمار نمیرود. با این حال، چنین شروطی در صورتی که نصوص مربوط به آنها ثابت باشد، یا در ذیل قاعدهای قرار گیرند که با نصی صحیح (صحیح) تثبیت شده است، شروط ترجیح به شمار میآیند. برای آنکه شرطی جزء شروط عقدی باشد، باید دلیلی داشته باشد که شامل طلب جازم باشد تا بر وجوب آن دلالت کند. اگر دلیل شامل طلب جازم نباشد، آن شرط تنها در حد شرط ترجیح خواهد بود. دلیلی حاوی طلب جازم جز برای همان هفت شرط یافت نشده است؛ از این رو تنها همانها شروط عقدیاند. اما سایر شروطی که قاعدهای صحیح دربارهشان ثابت شده، تنها شروط ترجیحاند. بنابراین، این شرط که خلیفه باید مجتهد باشد، شرط عقدی نیست، زیرا با نصی که دلالت بر طلب جازم داشته باشد ثابت نشده است. افزون بر این، وظیفه خلیفه حکمرانی است و او نیازی به اجتهاد شخصی ندارد؛ زیرا میتواند درباره حکمی بپرسد یا از نظرات مجتهدان پیروی کرده و بر پایه تقلید، آرا را بپذیرد. پس لازم نیست که او مجتهد باشد. البته داشتن این صفت برای او بهتر است، ولی اگر مجتهد نباشد باز هم خلافتش منعقد میشود. خلیفه لازم نیست شجاع باشد، و نیز نیازی نیست که سیاستمداری زیرک یا متخصص در اداره امور مردم باشد، زیرا برای این شروط دلیلی وجود ندارد و نیز در قالب حکمی شرعی که آنها را شرط عقدی گرداند، قرار نمیگیرند. با این همه، برای خلیفه بهتر است که شجاع، دارای بصیرت و رأی درست باشد. همچنین لازم نیست خلیفه حتماً از قریش باشد. در آنچه بخاری از معاویه روایت کرده که او گفت: از پیامبر خدا ﷺ شنیدم که فرمود: