7.3.5 Iqtisodiy korxonalar, riba (foiz) va ro‘yxatga olish (to‘plash)
7.3.5 Economic Enterprises, Riba (Interest) and Hoarding
Foiz stavkalari ko‘p jihatdan kapitalistik tizimning tayanchi hisoblanadi. U iqtisodiy o‘sish va pul massasini tartibga solish vositasi sifatida ishlatiladi, chunki ortiqcha pulga ega bo‘lganlarga uni jamg‘arish/yig‘ib qo‘yish uchun "rag‘bat" vazifasini bajaradi. Islomda esa foiz ham, jamg‘arib qo‘yish ham taqiqlangan. Alloh (SWT) Qur'oni Karimda shunday deydi:
Interest rates form the backbone of the Capitalist system in many ways. It is used as a tool to regulate economic growth and monetary supply by acting as an ‘incentive’ for those who have surplus money to save/hoard. In Islam both interest and hoarding are prohibited. Allah (swt) says in the Qur’an:
"Va ular oltin va kumushni to'playdigan, uni Alloh yo'lida sarflamaydigan kimselarga battar azob xabarini ber." [TMQ 9:34] Yana u zot aytadi: "Alloh savdoni halol qildi va riboni harom qildi." [TMQ 2:275] Shuning uchun kapital egalari uni yakka tadbirkorlik yoki sheriklik shaklida joylashtirishi kerak.
“And those who hoard up gold and silver and do not spend in the way of Allah, announce to them a painful chastisement.” [TMQ 9:34] He also says, “Allah has permitted trade and forbidden interest.” [TMQ 2:275] Owners of capital therefore have to invest it either in the form of private business or partnership.
Sheriklik shirkatlarining barcha uchun asosiy talablari shundan iboratki, ikki yoki undan ortiq tomon o'rtasida taklif va qabul bo'lishi kerak hamda ular sheriklar bo'lgach, kompaniyani boshqarishda teng ovozga ega bo'lishlari kerak. Ushbu talablarga qo'shimcha ravishda, foyda va zararni taqsimlash usuli kompaniyaning turiga hamda tuzilgan shartnomaga bog'liq. Anan shirkatida, sheriklik ikki yoki undan ortiq tomonning mablag'lari hisobiga tuziladi, shu sababli kompaniyaning ko'rgan har qanday zarari sheriklar tomonidan kiritilgan kapital miqdoriga mutanosib ravishda ularning o'rtasida taqsimlanadi. Abdan shirkatida, sheriklik sheriklar tomonidan ko'rsatilgan xizmatlarga asoslanadi, shu sababli zarar sheriklarning maoshlari/ish haqlariga muvofiq taqsimlanadi. Mudorabada esa sheriklik bir tomonning kapitali va boshqa tomonning mehnatiga asoslanadi, shu sababli zararni kapital egasi ko'radi, mehnat ko'rsatuvchi esa o'z ish haqidan mahrum bo'ladi. Ushbu asosiy qoida va tuzilmalardan boshqa ko'plab kompaniya shakllari tashkil etilishi mumkin. Barcha holatlarda foyda kiritilgan kapital yoki ko'rsatilgan xizmat/mehnat miqdoridan qat'i nazar, o'zaro kelishuvga muvofiq taqsimlanadi.
The most fundamental criteria that must be met by all companies of partnership are that there must be offer and acceptance between two or more parties, and that once they become partners they have equal say in the running of the company. In addition to these criteria, the manner of sharing profits and losses is dependent on the type of company and agreement made. In the Anan where partnership is formed by the wealth of two or more parties, any loss suffered by the company would be shared among the partners in proportion to the capital they put in. In the Abdan where partnership is based on services provided by the partners, loss is shared according to the salaries/wages of the partners. In the Mudharaba where partnership is based on capital from one party and labour from another, loss is incurred by the owner of capital while the provider of labour loses his wage/salary. From these elementary rules and structures, many other forms of company can be formed. In all cases, profit is shared according to mutual agreement independent of the amount of capital or service/labour provided.
Ushbu tizim orqali doimiy biznes investitsiyalari bandlik darajasini yuqori saqlaydi va boy ham, kambag'al ham boyish imkoniyatiga ega bo'ladi.
Through this arrangement, continuous business investment keeps employment levels high and both the rich and the poor have the potential to get richer.