6.2.1 Islomda hukm chiqarish tamoyillari
6.2.1 Principles of Ruling In Islam
Ummat barcha uchun juda muhimdir, hukmronlik tamoyillarini va ularning dalillarini, xuddi boshqa barcha farzlarni to‘liq o‘rganish uchun harakat qilganimizdek, aniq tushunishi. Biroq, Islomda hukmronlik tamoyillarini o‘rganishdan oldin bir necha qoidalarni belgilab olish kerak. Masalan, agar bitta tamoyil bo‘lmasa, tizim islomiy bo‘lmagan tizimga aylanadi. Shuning uchun uni Islomiy hukmronlik tizimi deb hisoblash uchun barcha tamoyillar mavjud bo‘lishi kerak. Masalan, agar hokimiyat Allohga (SWT) tegishli bo‘lmasa va rahbar xalqqa o‘z hukmronligini majburlasa, davlatni endi islomiy davlat deb hisoblab bo‘lmaydi. Qisqacha aytganda, davlatning islomiy davlatga aylanishi uchun aniq shartlar belgilanishi kerak, aks holda har qanday davlat o‘zini noqonuniy ravishda shunday deb da’vo qilishi mumkin, hozir Saudiya Arabistoni, Eron, Pokiston va boshqa davlatlarda bo‘lgani kabi.
It is of the utmost importance that all in the Ummah understand clearly the principles of ruling and its evidences in the same way in which we work to understand fully all other obligations (furood). However, a few guidelines need to be established before studying the principles of ruling in Islam. For instance, the absence of any single principle will make the system a non-Islamic system. Thus, all the principles have to exist in order for it to be considered an Islamic Ruling System, e.g. if the sovereignty does not belong to the Allah (swt) and the leader forces his own rule on the people, the State can no longer be considered an Islamic State. Simply put, there must be proper conditions laid down that qualify a state to become an Islamic State, otherwise any state could claim illegitimately to be so, as is currently the case with countries such as Saudi Arabia, Iran, Pakistan etc.
Birinchi asos:
The First Principle:
Hokimiyat Shariat (Shari'a)ga tegishlidir.
Sovereignty belongs to the Shari‘ah.
Shaxs Ummat (millat) ishlarini yoki boshqa shaxsning ishlarini xohlaganicha boshqara olmaydi; Ummat ham o‘z ishlarini xohlaganicha yurita olmaydi. Shaxsning va Ummatning harakatlari hamda tashabbuslari Allohning (SWT) amrlari va qaytariqlariga bo‘ysunadi. Shunday ekan, hokimiyat Ummatga emas, balki Shariatga, ya’ni Qur’on va Payg‘ambarning ﷺ Sunnatiga tegishlidir. Boshqacha aytganda, Islomda hech bir inson qonun chiqarish huquqiga ega emas. Shu sababli Islom tuzumida qonun chiqaruvchi organ mavjud emas. Bunga dalillar Qur’on, Sunnat va Sahobalar Ijmo‘idan (Payg‘ambar ﷺ sahobalarining konsensusidan) keng miqdorda keltirilishi mumkin.
An individual does not run the affairs of the Ummah (nation) or those of another individual as he pleases; nor can the Ummah run her affairs as she pleases. The individual and the Ummah’s actions and initiations are subject to Allah’s (swt) commands and prohibitions. Thus, the sovereignty belongs to the Shari‘ah, i.e. the Qur’an and the Sunnah of the Messenger (saw), and not to the Ummah. In other words, no human being has the right to legislate in Islam. Consequently, no law-making body exists in the Islamic ruling system. Evidence of this is abundant from the Qur’an, the Sunnah and Ijma‘ of the Sahabah (Consensus of the companions of the Messenger).
Qur'ondan dalillar:
Evidence from the Qur’an:
Alloh (SWT) shunday degan:
Allah (swt) has said,.
“Hukm faqat Allohnikidir.” [TMQ 6: 57].
“The rule is to none but Allah .” [TMQ 6: 57].
“Kim Alloh nozil qilgan (hukm) bilan hukm qilmasa, bular kofirlardir.” [TMQ 5:44].
“If anyone rules by other than what Allah has revealed they are kafiroon (unbelievers).” [TMQ 5:44].
Bu shuni aniq isbotlaydi: hukm, qaror va oliylik yolg'iz Allohga (SWT) tegishlidir.
This clearly proves that the rule, judgement and supremacy are all to Allah (swt) alone.
Sunnatdan dalillar:
Evidence from the Sunnah:
Ikkinchi asos
The Second Principle
Hokimiyat ummatga tegishlidir.
Authority belongs to the Ummah.
Bu tamoyilning dalillarini ikki tomondan ko'rib chiqish mumkin:
Evidence of this principle can be looked at from two sides:
Birinchidan: Shariat halifani tayinlash huquqini Ummatga bergan; boshqacha aytganda, halifani tanlab, unga bay'at beradigan Ummatning o'zidir. Bu musulmonlarning unga bergan bay'ati orqali amalga oshirilgan. Buni ko'plab hadislar tasdiqlaydi, ulardan quyidagilarni keltiramiz:
Firstly: The Shari‘ah has given the right of appointing the Khaleefah to the Ummah; in other words it is the Ummah who chooses the Khaleefah and gives him the pledge of allegiance. This was accomplished by the pledge of allegiance given to him by the Muslims. This is backed by many ahadith from which we list the following:
Ubada ibn al-Samit rivoyat qiladi: “Biz Allohning Elchisi ﷺ ga qulay va noqulay vaqtda, boylikda ham, qiyinchilikda ham to‘liq itoat qilishga ahd berdik...”.
Ubada ibn al-Samit reported, “We pledged ourselves in complete obedience to the Messenger of Allah in wealth and woe...”.
Jarir ibn ‘Abdullah rivoyat qildi: “Men Allohning Elchisi ﷺ ga to‘liq itoat etishga bay‘at qilaman.”
Jarir ibn ‘Abdullah reported, “I pledge myself in complete obedience to the Messenger of Allah.”.
Abu Hurayra (r.a.) rivoyat qiladi: "Allohning Elchisi ﷺ aytdilar: Qiyamat kuni Alloh uch turdagi kishilar bilan gaplashmaydi, ularni poklamaydi va ularga azobli azob bo'ladi: yo'lovchiga bermay, ortiqcha suvi bo'la turib, uni to'sib qo'ygan kishi; dunyo manfaati uchun imomga bay'at qilgan, agar unga berilsa rozi bo'ladi, berilmasa rozi bo'lmaydigan kishi; va 'Asrdan keyin molini sotgan kishi, qasam ichib: 'Bunga shuncha narx berildi', deydi, holbuki unga bunchasi berilmagan."
Abu Hurayrah (ra) reported, “The Messenger of Allah (saw) said: Three types of people Allah will not talk to on the Day of Reckoning, nor would he forgive them; they would be severely punished: A man who has water to spare and would not give it to the traveller, a man who gives his pledge to an Imam but not for his deen - he would only obey him if he gave him what he wanted, otherwise he would not, and a man who would strike a deal with another man after ‘Asr, swearing by Allah that he was given so much for the goods and he was not given so.”.
Ikkinchidan: Shariat xalifaga Ummatdan hokimiyatni olishga ruxsat beradi, agar u unga bay‘a (sodiqlik qasami) bersa, u holda Ummat uning itoatda bo‘lishi shart, chunki u bay‘a bilan berilgan xalifadir. Demak, hokimiyat Ummat tomonidan xalifaga itoat qilish uchun bay‘a al-ta‘a (itoat bay‘ati) berish orqali beriladi. Bu hokimiyatning Ummatga tegishli ekanligini ko‘rsatadi.
Sunnatdan dalillar
Evidences from the Sunnah
Ko'plab hadislar musulmonlarga butun dunyoda bittadan ortiq davlatga ega bo'lish va bittadan ortiq hokimga (amirga) ega bo'lish taqiqlanganini tasdiqlaydi. Quyida ushbu masalaga oid ikkita hadis keltirilgan:
Many ahadith confirm that Muslims are forbidden from having more than one state and from having more than one ruler (Amir) in the whole world. Following are two ahadith related to this issue:
a. Imom Muslim Abu Said al-Xudriy rivoyat qilgan holda aytadilar: Allohning Elchisi ﷺ dedilar: “Agar ikki xalifaga bay‘at berilgan bo‘lsa, ulardan keyingisini o‘ldiringlar.” (Muslim).
a. Imam Muslim reported on the authority of Abu Said al-Khudri that the Messenger of Allah (saw) said, “When the bay‘ah has been given for two Khaleefahs kill the latter of them.” (Muslim).
b. Imom Muslim Abdulloh ibn Amr ibn al-Os rivoyat qilgan: Allohning Elchisi ﷺ shunday degan: «Kim imomga bay'at qilib, qo'lini va qalbining mevasini beradigan bo'lsa, qodir bo'lgancha unga itoat qilsin. Agar boshqa biri uni tortishmoqchi bo'lib kelsa, o'sha odamning bo'yniga urilsin». (Muslim)
b. Imam Muslim reported on the authority of ‘Abdullah ibn Amr ibn al-‘A’as that the Messenger of Allah (saw) said, “Whosoever pledges allegiance to an Imam giving him the clasp of his hand and the fruit of his heart should obey him as long as he can and if another comes to dispute him you must strike the neck of that man.” (Muslim)
2. Sahobalar ijmoi.
2. The Ijma‘ of the Sahabah.
Ibn Hazm ning "Al-Fasl fi al-Milal" kitobi, at-Tabariy ning "Tarikh" kitobi, al-Waqidiy ning "Al-'Aqd al-Fareed" kitobi, Ibn Kasir ning "As-Sirah" kitobi, Bayhaqiy ning "As-Sunan al-Kubra" kitobi va Ibn Hisham ning "As-Sirah" kitobida rivoyat qilinishicha, Sahabalar Rasulullah ﷺ vafotidan so'ng Bani Sa'ida saqifasida to'planganlarida, al-Habbab ibn al-Mundhir shunday degan: "Bizdan bir amir, sizlardan bir amir bo'lsin" (ya'ni Ansordan bir amir va Muhojirlardan bir amir). Shunda Abu Bakr javob berdi: "Musulmonlarga ikki amir (hukmdor) bo'lishi harom qilingan..."
In the books of Al-Fasil-fi-al Milal by Ibn Hazim, Tarikh of al- Tabari, Al-‘Aqd al-Fareed of Al-Waqidi, Al-Seerah of Ibn Kathir, Al- Sunan al-Kubra‘a of Bayhaqi and Al-Seerah of Ibn Hisham it is reported that Al-Habbab ibn al-Mundhir said when the Sahabah met in the wake of the death of the Messenger of Allah (saw) at the saqifa (hall) of bani Sa‘ida, “One Amir from us and one Amir from you (meaning one from the Ansar and one from the Muhajireen).” Upon this Abu Bakr replied, “It is forbidden for Muslims to have two Amirs (rulers)...”.
To‘rtinchi tamoyil
The Fourth Principle
Xalifaning Xudo qonunlarini qabul qilish bo'yicha yagona vakolati bor. U yagona shaxs sifatida Konstitutsiya va turli qonunlarni joriy etadi.
The Khaleefah has the exclusive power to adopt the Divine Laws. He alone enacts the Constitution and various laws.
Bu tamoyil Qur’on, Sunnat va sahobalarning ijmo‘idan kelib chiqqan bo‘lib, ikki xil yo‘nalishda ajratib olinishi mumkin:
This principle, derived from the Qur’an, the Sunnah and Ijma‘ of the Sahabah, can be extracted from two different angles:
a. Islam davlatining boshlig‘iga itoat etish musulmonlarning burchidir.
a. Obedience to the head of the Islamic State is an obligation on Muslims.
b. Musulmonlar ishlarini yuritish davlat rahbarining zimmasidagi majburiyatdir.
b. Looking after the affairs of the Muslims is an obligation on the head of State.
Birinchi band: Islom davlatining rahbariga itoat qilish musulmonlarning zimmasidagi farzdir.
The first point: Obeying the head of the Islamic State is an obligation on Muslims.
Bu Qur’oni Karim oyatlari va hadislarda shunchalik aniq tasdiqlanganki, Shariat hokimga itoatni Allohga (SWT) va Uning Rasuliga (ﷺ) itoatning bir qismi deb hisoblagan. Shu sababli hokimga itoat qilish savob bilan, unga itoatsizlik esa jazo bilan bog‘liqdir.
This has been clearly confirmed in many Qur’anic verses and ahadith to the point where the Shari‘ah considered the obedience to the ruler as part of the obedience to Allah (swt) and His Messenger (saw). Therefore obeying the ruler entails a reward and disobedience entails punishment.
Quyidagi Qur'ondan dalil:
Following is an evidence from the Qur’an:
"Ey iymon keltirganlar! Allohga itoat qilinglar, Rasulga va o'zlaringizdan bo'lgan amr egalariga itoat qilinglar." [TMQ 4:59].
“O you who believe! Obey Allah, and obey the Messenger and those of you who are in authority.” [TMQ 4:59].
Sunnatdan dalillar:
Evidence from the Sunnah:
Imom Buxoriy, Muslim, Abu Dovud, an-Nasoiy va Ibn Moja Abu Hurayra (roziyallohu anhu) dan rivoyat qilishlaricha, u Allohning Elchisi ﷺ ning shunday deganlarini eshitgan: “Kim menga itoat qilsa, u Allohga itoat qilgan bo‘ladi; kim menga itoatsizlik qilsa, u Allohga itoatsizlik qilgan bo‘ladi. Kim amirga itoat qilsa, u menga itoat qilgan bo‘ladi; kim unga itoatsizlik qilsa, u menga itoatsizlik qilgan bo‘ladi.”