23.3 Miamala ya Kubadilishana
23.3 Exchange Transactions
Bila kujali jinsi miamala ya kubadilishana ilivyo mingi na ya aina mbalimbali, daima itakuwa imewekewa mipaka: ni kubadilishana sarafu moja kwa nyingine ya aina hiyo hiyo, au kubadilishana sarafu moja kwa nyingine ya aina tofauti. Muamala hufanyika tu kati ya fedha taslimu kwa fedha taslimu nyingine, au kati ya Dhimma (deni la mkopo) kwa Dhimma nyingine. Kubadilishana hakuwezi kufanyika kati ya fedha taslimu na deni. Muamala wa kubadilishana unapofanyika, huwa na nguvu mara mikataba na malipo yanapokamilika, na hakuna kati ya pande mbili zinazoingia mkataba anayeweza kurudi nyuma katika neno lake, isipokuwa kama imethibitika kuwa kulikuwa na udanganyifu mkubwa au kasoro, na katika hali hiyo inaruhusiwa kwa mmoja wa pande zinazoingia mkataba kujitoa katika mpango huo. Kwa mfano, ikiwa mmoja wa pande zinazoingia mkataba ataona kasoro katika kile alichonunua, kwa mfano akakuta fedha aliyoinunua ina shaba, au fedha ile ikageuka nyeusi, anayo haki ya kuchagua kurudisha bidhaa alizonunua au kuzikubali kwa bei iliyokubaliwa wakati wa muamala. Hii ina maana kwamba kurudisha bidhaa kunaruhusiwa mradi kiwango kiwe kile kile cha wakati wa mpango. Iwapo mmoja wa pande zinazoingia mkataba atakubali bidhaa, muamala utakuwa halali, na akiamua kuzirudisha, mpango utafutwa. Kwa mfano, mtu akinunua dhahabu ya karati 24 kwa dhahabu ya karati 24, kisha akagundua kwamba dhahabu aliyonunua ni karati 18 tu, hili litachukuliwa kuwa udanganyifu, na katika hali hii atakuwa na chaguo la kukubali mpango kwa bei ya kubadilishana iliyokubaliwa wakati wa muamala au kuukataa. Kwa hiyo, mtu aliyebadilishana dhahabu kwa dhahabu akiamua kukubali dhahabu pamoja na kasoro yake kwa punguzo, hilo halitaruhusiwa, kwa sababu thamani kubwa ingewekwa kwa mojawapo ya bidhaa mbili, na hapatakuwepo usawa ambao ni sharti la muamala wa "aina hiyo hiyo".
No matter how numerous and varied the transactions of exchange are, they would always be confined to the trading of one currency for another of the same type, or the trading of one currency for another of a different type. The transaction only occurs either between ready cash for other ready cash, or between a Dhimma (credit) for another credit. The exchange cannot take place between cash and a credit. When the exchange transaction takes place, it becomes effective once the contracts and the cashing in have taken place, and neither of the two contracting parties can go back on his word, unless it became established that there had been a case of serious fraud or defect, in which case it is permitted for one of the contracting parties to withdraw from the deal. If, for instance one of the contracting parties found a defect in that which He had purchased, for example He found that the silver He had bought contained copper, or that the silver turned black, He has the option to return the goods He had bought or to accept them based on the agreed price at the time of the transaction. This means that the returning of goods is allowed as long as it is at the same rate as the time of the deal. If one of the contracting parties accepted the goods, the transaction would be valid, and if He decided to return them, the deal would be cancelled. If, for instance one bought 24 carat gold for 24 carat gold, only to find that the gold purchased is only 18 carats, this would be considered fraud, and in this case He would have the choice of either accepting the deal at the agreed price of exchange at the time of the transaction or rejecting it. So, if the person who exchanged the gold for gold decided to accept the gold with its defect at a discount, this would not be allowed because there would be a higher value placed on one of the two commodities, and there is an absence of equivalence which is a condition of a deal of the “same type”.
Mfano mwingine ni ikiwa mdaiwa atamwambia mdai wake: "Punguza baadhi ya deni langu nami nitaharakisha kulipa salio lililobaki la deni." Hili pia halifai, kwa sababu itakuwa ni kubadilishana mauzo ya papo hapo kwa mauzo ya baadaye bila usawa, yaani ni kana kwamba mdaiwa amemuuzia mdai wake deni lake "kwa haraka" kwa bei ndogo kuliko ile ya muamala wa awali, hivyo kuleta tofauti ya thamani ambayo ni Riba. Vivyo hivyo, ikiwa mdai atamwambia mdaiwa: "Nitakupa Dirham kumi ikiwa utaharakisha kulipa deni la dinari 100 unazonidai", hili haliruhusiwi kwa sababu kutakuwa na tofauti ya thamani ambayo ni Riba. Muslim ameripoti kwa mujibu wa Abu Sa'id Al-Khudri kwamba Mtume wa Allah ﷺ alisema: "Badilishana dhahabu kwa dhahabu, fedha kwa fedha, ngano kwa ngano, shayiri kwa shayiri, tende kwa tende na chumvi kwa chumvi, kwa kiasi sawa na kwa mkono kwa mkono; atakayeongeza au kuchukua ziada, ataingia katika riba, mchukuaji na mtoaji sawa." Mfano mwingine ni ikiwa mtu mmoja anamdai mwenzake dhahabu na huyo mwenzake anamdai fedha, kisha wakabadilishana wanachodaiwa kila mmoja, yaani mtu wa kwanza akalipa deni lake la dhahabu kwa fedha anayodai, aina hii ya kubadilishana inaruhusiwa, kwa kuwa malipo ya deni papo hapo ni kama malipo ya bidhaa papo hapo. Pia, ikiwa mtu alinunua bidhaa kwa dhahabu, na muuzaji akapokea thamani ya bidhaa hizo kwa fedha, muamala wa aina hii unaruhusiwa, kwa kuwa inaruhusiwa kulipa sarafu moja kwa sarafu nyingine, na mpango huu ni ubadilishanaji wa mali na deni (mkopo). Hii ni kwa sababu Abu Dawud na Al-Athram wameripoti katika "Sunan" yao kwa mujibu wa Ibn Umar aliyesema: "Nilikuwa nikifanya biashara ya ngamia huko Baqee', basi nilikuwa nauza kwa dinari na kupokea malipo kwa dirham, au nauza kwa dirham na kupokea malipo kwa dinari." Basi nilimwendea Mjumbe wa Allah ﷺ nyumbani kwa Hafsa, nikasema: ‘Ewe Mjumbe wa Allah ﷺ, tafadhali sikiliza, nataka kukuuliza jambo. Ninauza ngamia huko Baqee’, nauza kwa Dinari na kulipwa kwa Dirhamu, au nauza kwa Dirhamu na kulipwa kwa Dinari. Ninachukua hiki kwa kile, na kutoa kile kwa hiki.’ Mjumbe wa Allah ﷺ akajibu: ‘Hakuna ubaya katika hili mradi unafanya biashara kwa kufuata thamani ya soko ya siku hiyo, na mradi usiachane na upande mwingine huku bado kuna kitu kinachosubiri kati yenu wawili.’ Pia, ikiwa mtu atamnunulia mwingine Dinari halisi kwa Dinari mbili bandia, hilo halitaruhusiwa. Lakini ikiwa alinunua Dinari halisi kwa Dirhamu za fedha, kisha akanunua kwa Dirhamu hizo Dinari mbili bandia, hilo litaruhusiwa, iwe amewanunua kutoka kwa mtu yule yule au kutoka kwa mwingine. Hii ni kwa sababu Muslim amepokea kutoka kwa Abu Sa'id aliyesema: “Bilal alimwendea Mjumbe wa Allah ﷺ akiwa na tende za Barni (za ubora wa juu), basi Mjumbe wa Allah ﷺ akauliza: ‘Hizi zimetoka wapi?’ Bilal akajibu: ‘Hizi ni tende za ubora duni tulizokuwa nazo kwa muda, nami nikabadilisha sa'a mbili za ubora duni kwa sa'a moja ya ubora wa juu ili mpe Mjumbe wa Allah ﷺ chakula.’” Hapo Mjumbe wa Allah ﷺ akasema: “Ole! Hiki ni Riba halisi, basi usifanye hivyo. Ukitaka kununua tende (za ubora wa juu), uziuze tende (za ubora duni) katika biashara tofauti, kisha ununue (tende za ubora wa juu).” Pia, Abu Sa'id na Abu Hurairah wameripoti katika Hadith “iliyokubaliwa” “kwamba Mjumbe wa Allah ﷺ alimteua mtu mmoja kuwa mkusanyaji wa kodi huko Khaybar, basi siku moja akamjia na tende za ubora wa juu ziitwazo Janeeb. Hapo Mjumbe wa Allah ﷺ akasema: ‘Je, tende zote za Khaybar ni kama hizi?’ Akasema: ‘Hapana, kwa Allah, Ewe Mjumbe wa Allah!’ Tunanunua Sa'a moja ya tende hizi za ubora wa juu kwa Sa'a mbili za tende duni, na pia Sa'a mbili za tende hizo kwa Sa'a tatu." Juu ya hilo Mtume wa Allah ﷺ akasema: "Msifanye hivyo; bali uuze tende duni ulizonazo kwa dirham, kisha ununue tende za Janeeb kwa kutumia dirham." Hapa Mtume wa Allah ﷺ hakumwamuru mtu huyo auze tende zake kwa mtu mwingine tofauti na yule ambaye angemnunulia, na kama kuuza tende kwa mtu yule yule ambaye anamnunulia kungekuwa ni haramu, basi Mtume wa Allah ﷺ angeeleza hili kwa mkusanyaji wake wa kodi. Kwa hiyo ilikuwa ni halali kwa sababu aliuza aina moja ya bidhaa (tende) kwa aina nyingine (tende) bila masharti yoyote ya awali wala makubaliano ya siri (njama), hivyo ni halali, kana kwamba amenunua kutoka kwa mtu mwingine. Vivyo hivyo, itakuwa halali kuuza dhahabu kwa fedha, kisha kununua fedha. Hata hivyo, ikiwa hilo lingefanyika kwa mpango wa awali na makubaliano ya siri, halingeruhusiwa, na lingehesabiwa kuwa ni hila iliyokatazwa. Hii ni kwa sababu hila ya aina yoyote imekatazwa na ni haramu katika Uislamu, yaani jaribio lolote la kuonyesha mkataba kuwa halali kwa nia ya kutekeleza kitendo kilichokatazwa kwa udanganyifu. Hii inajumuisha kuomba kitendo ambacho Allah ameharamisha, kupuuza kitendo ambacho Allah (SWT) ameamuru, kuficha haki n.k. Hii ni kwa sababu chochote kinachopelekea haramu chenyewe ni haramu. Pia, Ahmad amesimulia kwa mamlaka ya Ubada Ibn As-Samit kwamba Mtume wa Allah ﷺ alisema: "Kundi katika ummah wangu siku moja litahalalisha khamr (vileo) baada ya kulipa jina jingine." Ahmad pia amesimulia kwa mamlaka ya Abu Malik Al-Ash'ari aliyesema kwamba alimsikia Mtume wa Allah ﷺ akisema: "Watu wa ummah wangu watakunywa pombe (khamr) huku wakilipa jina jingine." Kwa hiyo, ubadilishanaji ni miongoni mwa miamala halali katika Uislamu kwa mujibu wa kanuni maalum zilizowekwa na Shari'a. Unaweza kufanywa katika miamala ya ndani pamoja na ya kigeni. Kama vile ubadilishanaji wa dhahabu kwa fedha na fedha kwa dhahabu wa sarafu moja ya nchi ulivyo, hili pia linaweza kufanyika kwa sarafu ya kigeni, iwe ndani ya nchi au nje ya nchi, na iwe ubadilishanaji huo ni wa kifedha au wa kibiashara, pamoja na pale ambapo kuna ubadilishanaji wa sarafu moja kwa nyingine. Ili kufafanua kwa kina ubadilishanaji wa fedha za kigeni kati ya sarafu mbalimbali, tunahitaji kuchunguza kwa undani asili ya fedha.