14.4 Udanganyifu katika Biashara
14.4 Deceit in Trade
Mkataba wa mauzo kwa asili ni wa lazima. Hivyo, mara tu mkataba unapokamilika kwa ijabu na qabuli baina ya muuzaji na mnunuzi, na mikutano ya mauzo ikamalizika, basi mkataba wa mauzo unakuwa wa lazima, na pande mbili zinapaswa kuutekeleza. Lakini kwa kuwa mkataba wa biashara lazima ukamilike kwa namna inayoondoa mizozo baina ya watu, Shari'a imeharamisha watu kudanganya katika biashara, na imemfanya mwenye kudanganya kuwa mwenye dhambi, awe ni muuzaji au mnunuzi, na iwe udanganyifu ni katika bidhaa au katika sarafu; yote haya ni haramu, kwa sababu udanganyifu unaweza kutokea kutoka kwa muuzaji au kutoka kwa mnunuzi.
The sale contract is originally binding. So once the contract by the offer and acceptance between the seller and the purchaser was completed, and the meetings of sale finished, then the sale contract becomes binding and the two sides have to execute it. But because the contract of transaction must be completed in a manner which eliminates disputes amongst the people, Shar’a made it prohibited for the people to deceive in trading, and it made the one who deceives sinful whether He was the seller or the purchaser, and whether deception was in the commodity or the currency; all of this is prohibited (Haram), since deceit could occur from the seller or from the purchaser.
Kudanganya kwa muuzaji kuhusu bidhaa ni kwa kuficha kasoro kutoka kwa mnunuzi, ilhali yeye anaijua; au kufunika kasoro kutoka kwa mnunuzi kwa namna inayomfanya mnunuzi aamini kwamba hakuna kasoro, au kufunika bidhaa kwa namna inayoonyesha kwamba ni nzuri. Kudanganya kwa mnunuzi katika bei ni kwa kughushi sarafu au kuficha bandia ilhali yeye alikuwa anajua. Bei (ya bidhaa) inaweza kubadilika kulingana na bidhaa iliyouzwa kwa sababu ya udanganyifu ndani yake; na mnunuzi anaweza kuhimizwa kununua bidhaa kwa sababu ya udanganyifu ndani yake. Udanganyifu wa aina hii, katika aina zake zote, ni Haramu kulingana na alichosimulia Abu Hurairah kutoka kwa Mtume wa Allah ﷺ, aliyesema: "Msifunge viwele vya ngamia na kondoo, na yeyote atakayenunua baada ya kufanya hivyo, atakuwa na hiari baada ya kukamua, ama kulishika akipenda, au kulirudisha pamoja na sa'a (kipimo cha ujazo) cha tende." Pia kutokana na alichosimulia Ibn Majah kutoka kwa Abu Hurairah, aliyesema kwamba Mtume wa Allah ﷺ alisema: "Yeyote aliyenunua ngamia au kondoo mwenye kiwele kilichofungwa, ana hiari ya kulirudisha ndani ya siku tatu pamoja na sa'a ya tende au ngano" (ambayo inawakilisha bei ya maziwa aliyopata). Al-Bazzar alisimulia kutoka kwa Anas kutoka kwa Mtume wa Allah ﷺ kwamba alikataza kuuza wanyama ambao wameachwa bila kukamuliwa. Hivyo hadithi hizi zinaeleza wazi kukataza kufunga viwele vya ngamia na kondoo, na kukataza kuuza mnyama baada ya kuachwa bila kukamuliwa hadi kiwele chake kikawa kikubwa ili kudhani kwamba ni mnyama wa maziwa, kwa kuwa hii ni udanganyifu na ni jambo lililokatazwa (Haramu). Vivyo hivyo, kitendo chochote kinachofunika kasoro au kuificha kinachukuliwa kuwa udanganyifu na ni kinyume cha sheria, iwe ni katika bidhaa au sarafu, kwa kuwa ni ulaghai. Muislamu haruhusiwi kudanganya katika bidhaa wala katika sarafu. Badala yake, yeye ni lazima aoneshe kasoro iliyomo katika bidhaa, na aeleze udanganyifu uliomo katika sarafu. Hairuhusiwi kudanganya katika bidhaa ili kuiuza tena au kuiuza kwa bei ya juu. Wala hairuhusiwi kudanganya katika sarafu ili ikubaliwe kama bei ya bidhaa. Hii ni kwa sababu katazo la Mtume ﷺ kuhusu hilo ni la wazi. Ibn Majah amesimulia kutoka kwa `Uqbah ibn `Amir, kutoka kwa Mtume ﷺ, kwamba alisema: "Muislamu ni ndugu wa Muislamu, na haifai kwa Muislamu kununua kitu chenye kasoro kutoka kwa ndugu yake bila yeye kuonyeshwa kasoro hiyo." Bukhari pia amesimulia kutoka kwa Hakeem ibn Hizam, kutoka kwa Mtume ﷺ, kwamba alisema: "Wafanyabiashara wawili (muuzaji na mnunuzi) wana hiari (ya kukamilisha mauzo au kuyafuta) kabla hawajaachana. Wakiwa waaminifu na wakaeleza (bidhaa na sarafu), mauzo yao yatabarikiwa. Lakini wakificha kasoro na kusemeana uongo, baraka ya mauzo yao itafutwa." Mtume ﷺ pia alisema: "Hakuna miongoni mwetu anayeruhusiwa kudanganya," kama ilivyosimuliwa na Ibn Majah na Abu Dawud kutoka kwa Abu Hurairah. Na yeyote aliyepata kitu kwa udanganyifu na ulaghai hatakimiliki kwa njia halali, kwa sababu udanganyifu si miongoni mwa njia za umiliki, bali ni miongoni mwa njia zilizokatazwa, na hivyo kitu kilichopatikana kwa udanganyifu ni mali haramu na isiyo halali (Suht). Mtume ﷺ alisema: "Nyama yoyote ya mwanadamu inayokua kutokana na mali haramu (suht) haitaingia peponi, bali Moto wa Jahannamu unastahiki zaidi," kama ilivyosimuliwa na Ahmad kutoka kwa Jabir ibn Abdullah. Ikiwa udanganyifu umetokea, iwe katika bidhaa au sarafu, basi aliyedanganywa ana hiari ama ya kuvunja mkataba au kuutekeleza, bila chaguo jingine. Kwa hiyo, ikiwa mnunuzi anataka kuweka bidhaa yenye kasoro na kuchukua fidia, yaani tofauti ya bei kati ya bidhaa isiyo na kasoro na bidhaa yenye kasoro, hana haki ya kufanya hivyo, kwa sababu Mtume ﷺ hakuruhusu kuchukua fidia; badala yake alimpa uchaguzi kati ya mambo mawili: "Akitaka anaweza kuibakiza (bidhaa hiyo) au kuirudisha", kama alivyosimulia Bukhari kutoka kwa Abu Hurairah.
Si shart kwamba muuzaji ajue kuhusu udanganyifu au kasoro (katika bidhaa) ndipo chaguo lifanyike. Badala yake, chaguo hupewa mtu aliyedanganywa mara tu udanganyifu unapothibitishwa, iwe muuzaji alijua au hakujua. Hii ni kwa sababu Hadithi ni za jumla (katika maana yake), na kwa sababu hali halisi ya mauzo ni kwamba yalifanyika kwa kitu kilichokatazwa. Hii inatofautiana na udanganyifu wa bei (Ghubn), ambao huthibitishwa mara tu unapojulikana. Hii ni kwa sababu, kama hakuwa na ufahamu (wa udanganyifu), basi hangekuwa mdanganyifu kweli isipokuwa haki ya aliyedanganywa ikithibitishwa. Kwa mfano, bei ya soko inaposhuka wakati muuzaji hana habari ya hilo anapouza, kisha akagundua kwamba ameuza kwa bei iliyo juu ya thamani yake. Mfano huu hauzingatiwi kuwa udanganyifu, na mnunuzi hapewi chaguo, kwa sababu muuzaji hahesabiwi kuwa mdanganyifu wakati hakuwa na ufahamu wa kushuka kwa bei.
It is not a condition that the salesman knew about the fraud or the defect (in the commodity) for the choice to be made. Rather, the choice is given to the cheated person once the fraud was proved, whether the salesman knew about it or not. This is because the Ahadith are general (in their sense) and because the reality of the sale is that it happened with that which was forbidden. This is in contrast with deceit (Ghubn), which is proven once it is known. This is because if He was not aware (of the deceit) then He would not really be deceiver unless the right of the deceived is proven. For example, when the market price decreases while the salesman is unaware of that when He sells (a commodity) but then realises that He has sold it for a price which is more than it is worth. This example is not considered deceit, and the purchaser is not given the choice, because the salesman is not considered as a deceiver when He was not aware of the fall in price.