23.2 Ubadilishanaji wa Sarafu (Sarf)
23.2 Currency Exchange (Sarf)
Iwapo tutachunguza mikataba ya kibiashara yenye asili ya kifedha iliyopo katika masoko ya dunia, tutakuta kwamba miamala ya ununuzi na uuzaji hufanyika katika aina sita:
If we examine the trade contracts of a financial nature that exist in world markets, we would find that purchase and sales transactions occur in six types:
1. Ubadilishaji wa sarafu kwa sarafu ya aina hiyo hiyo, kama vile kubadilisha noti za zamani za dinari ya Iraq kwa noti mpya.
1. The exchange of a currency with the same type of currency, such as the exchange of old Iraqi dinar notes for new notes.
2. Ubadilishanaji wa sarafu moja kwa sarafu nyingine, kama vile ubadilishanaji wa pauni za Misri kwa dola.
2. The exchange of one currency for another currency, such as the exchange of Egyptian pounds for dollars.
3. Ununuzi wa bidhaa fulani kwa sarafu fulani na ununuzi wa sarafu hiyo kwa sarafu nyingine, kama vile ununuzi wa ndege kwa dola kisha kubadilisha dola hizo kuwa dinari za Iraq katika muamala mmoja.
3. The purchase of certain goods with a certain currency and the purchase of that currency with another currency, such as the purchase of aircraft with dollars and the exchange of those dollars for Iraqi dinars in one single deal.
4. Uuzaji wa bidhaa fulani kwa pauni za Uingereza (sterling) kisha kuzibadilisha kuwa dola.
4. The sale of certain goods in sterling and then exchanging them for dollars.
5. Uuzaji wa dhamana fulani kwa sarafu fulani.
5. The sale of certain bonds with a certain currency.
6. Uuzaji wa hisa za kampuni fulani, kwa sarafu fulani.
6. The sale of stocks in a certain company, with a certain currency.
Miamala hii sita ni mikataba ya biashara yenye asili ya kifedha. Kuhusu kununua na kuuza hati fungani (bonds) na hisa (shares), hili ni haramu kabisa kwa mujibu wa kanuni za Shari'ah, kwa kuwa hati fungani zina kiwango maalum cha riba, hivyo riba (usury) hutokea ndani yake; hata yenyewe ni muamala wa riba. Hisa huwakilisha umiliki wa sehemu ya kampuni ambayo, kimsingi, ni haramu, hivyo kufanya biashara ya hisa ni haramu, na pia ni haramu kufanya biashara ya hisa za kampuni zote za umma, iwe ni kampuni zinazofanya biashara halali, kama kampuni za umma za viwanda na biashara, au kampuni zinazofanya biashara haramu kama hisa za benki. Kuhusu ununuzi wa bidhaa kwa sarafu fulani, ubadilishaji wa sarafu hiyo kwa nyingine, au uuzaji wa bidhaa fulani kwa sarafu fulani kisha kubadilisha sarafu hiyo kwa sarafu nyingine; hizi ni miamala miwili: muamala wa kununua na kuuza, na muamala wa kubadilishana. Kwa hiyo, zinafuata kanuni za biashara na ubadilishaji, na zinapaswa kuwa chini ya kanuni ya kutenganisha miamala (the separation of the deals).
These six transactions are trade contracts of a financial nature. As for the purchase and the sale of bonds and shares, this is categorically forbidden under the Shari’ah rules, for the bonds have a determined rate of interest thus usury occurs in them; it is even in itself, a usurious transaction. A stock represents a part ownership in a company that is unlawful in the first instance, thus trading in stock is forbidden, and it is also forbidden to deal in the stock of all the public companies, whether these were companies that deal in lawful trade, such as the industrial and commercial public companies, or companies that deal with unlawful trade such as the banks’ stocks. As for the purchase of goods with a certain currency, the exchange of that currency for another, or the sale of certain goods for certain currency and then exchanging that currency for another currency; these represent two transactions, a transaction of purchase and sale and a transaction of exchange. Therefore, they follow the rules of trading and exchange, and they should be subject to the rule of the separation of the deals.
Kubadilishana sarafu moja kwa sarafu ile ile au tofauti ni muamala wa kubadilishana, na ni halali. Hii ni kwa sababu kubadilishana ni kubadilisha fedha kwa fedha, dhahabu kwa fedha, ama sawa sawa katika aina moja, au tofauti kwa usawa katika aina tofauti. Kubadilishana huku hufanyika katika fedha kama inavyofanyika katika dhahabu na fedha, kwa sababu sifa za dhahabu na fedha zinatumika kwa fedha hizo kwa kuwa ni sarafu. Fedha si mfano wa dhahabu na fedha bali ni mojawapo ya aina zake, kwa kuwa inategemea mojawapo ya hizo mbili katika thamani yake ya kifedha. Kwa hiyo, mtu akinunua dhahabu kwa fedha, sarafu kwa sarafu, akisema kwa mfano: "Nimekuuzia Dinari hii ya dhahabu kwa Dirhamu hizi za fedha", akizitaja wakati wa kuuza wakiwa mbele yake, au akinunua dhahabu kwa fedha bila kuwepo, kama anapotia saini mkataba juu ya kitu cha fedha kilichoelezwa bila kuwepo, na akasema: "Nimekuuzia Pauni hizi za Misri kwa Dirhamu kumi za Hijazi", mifano hii ni halali, kwa kuwa fedha hizo zinabainishwa katika mikataba kwa kuzitaja, na hivyo umiliki wa mali zake unathibitika. Kwa hiyo, kubadilishana dhahabu kwa fedha ni halali, iwe ni Pauni kwa Dirhamu, vito vya fedha au kwa Niqar (yaani vumbi la fedha). Niqar ni sawa na Tibr (yaani vumbi la dhahabu) kwa upande wa fedha. Pia ni halali kubadilisha fedha kwa dhahabu, iwe ni vito, mabaki ya dhahabu au vumbi la dhahabu. Hata hivyo, biashara yote ya namna hii lazima ifanyike mkono kwa mkono na kwa kubainishwa, iwe ni sawa sawa au si sawa, uzito kwa uzito, au kiasi kinachojulikana (Jizaf) kwa kiasi kinachojulikana, au uzito kwa kiasi kinachojulikana katika aina zote zilizotajwa, mradi ubadilishanaji ni kati ya aina mbili tofauti, kwa kuwa kama zingekuwa za aina moja, zinaweza kuwa sawa tu na haziruhusiwi kuwa si sawa. Dhahabu inaweza kubadilishwa kwa dhahabu, iwe ni Dinari, vito, mabaki, madini ghafi, uzito kwa uzito, mali iliyoelezwa kwa mali iliyoelezwa, mkono kwa mkono, na kwa msingi hakuna tofauti inayoruhusiwa. Fedha pia inaweza kubadilishwa kwa fedha, iwe ni Dirhamu, vito vya mapambo au Niqar, uzito kwa uzito, mali iliyoainishwa kwa mali iliyoainishwa, mkono kwa mkono, na kimsingi hairuhusiwi tofauti yoyote. Hivyo, kubadilishana kati ya aina moja ya sarafu kunaruhusiwa, mradi iwe sawa, mkono kwa mkono na mali iliyoainishwa kwa mali iliyoainishwa. Kubadilishana kati ya sarafu mbili tofauti pia kunaruhusiwa, na katika hali hii sharti la usawa na tofauti halitumiki, lakini hii lazima ibadilishwe mkono kwa mkono, na mali iliyoainishwa kwa mali iliyoainishwa. Ushahidi wa kuruhusiwa kwa kubadilishana unatokana na Hadithi iliyopokewa na At-Tirmidhi kwa mamlaka ya Ubada bin As-Samit aliyesema kwamba Mtume wa Allah ﷺ alisema: "Mnaweza kubadilisha dhahabu kwa fedha mpendavyo, mkono kwa mkono." Muslim pia alipokea kwa mamlaka ya Ubada bin As-Samit aliyesema: "Nilimsikia Mtume wa Allah ﷺ akikataza kubadilisha dhahabu kwa dhahabu, fedha kwa fedha, ngano kwa ngano, shayiri kwa shayiri, tende kwa tende, chumvi kwa chumvi, isipokuwa kama ni kwa kiasi sawa na mali iliyoainishwa kwa mali iliyoainishwa. Yeyote anayeongeza au kuchukua ziada atakuwa ameingia katika riba." Muslim pia alipokea kwa mamlaka ya Abu Bakra aliyesema: "Alituamuru kununua dhahabu kwa fedha kadri tutakavyo, na kununua fedha kwa dhahabu kadri tutakavyo. Mtu mmoja alimuuliza ﷺ, naye akasema: 'Mkono kwa mkono'. Akaongeza: 'Ndivyo nilivyosikia'." At-Tirmidhi alipokea kwa mamlaka ya Malik bin Aws Al-Hadathan aliyesema: "Nilikuja nikiuliza ni nani angebadilisha baadhi ya Dirhamu, ndipo Talha bin Ubaydullah, alipokuwa ameketi pamoja na Umar bin Al-Khattab, akasema: 'Tuonyeshe dhahabu yako,' kisha urudi kwetu baadaye, mtumishi wetu atakapokuja tutakupa fedha yako (Dirhamu)." Hapo Umar alisema: “Hapana, kwa Allah, hutampa sarafu zake za fedha wala kumrudishia dhahabu yake, kwa sababu Mjumbe wa Allah ﷺ alisema: ‘Kubadilishana fedha kwa dhahabu kuna sehemu ya Riba isipokuwa kubadilishana mkono kwa mkono; ngano kwa ngano ni Riba isipokuwa mkono kwa mkono; shayiri kwa shayiri pia ni Riba isipokuwa mkono kwa mkono; na tende kwa tende pia ni Riba isipokuwa mkono kwa mkono.’” Kwa hiyo, ni marufuku kufanya biashara ya dhahabu kwa fedha isipokuwa mkono kwa mkono, kwani ikiwa pande mbili za biashara zitaachana kabla ya kubadilishana mkono kwa mkono, ubadilishaji huo utakuwa haramu. Al-Bukhari na Abu Dawud wamesimulia kwa mamlaka ya Umar kwamba Mjumbe wa Allah ﷺ alisema: “Kubadilishana dhahabu kwa fedha ni riba isipokuwa mkono kwa mkono.” Ni sharti kwamba pande mbili za mkataba zikabidhiane papo hapo mahali pa mkataba, kwani zikiachana kabla ya kukabidhiana, mauzo hayo hayatazingatiwa kuwa yamefanyika kihalali. Hii ni kwa sababu ubadilishaji ni kubadilishana kwa bei, na kukabidhiana mahali pa mkataba ni sharti kuu la ubadilishaji kuwa sahihi. Al-Bukhari amesimulia kwa mamlaka ya Malik Ibn Aws aliyesema: Mjumbe wa Allah ﷺ alisema: “Kufanya biashara ya dhahabu kwa fedha ni Riba isipokuwa mkono kwa mkono.” At-Tirmidhi pia amesimulia kwamba Mjumbe wa Allah ﷺ alisema: “Fanyeni biashara ya dhahabu kwa fedha mpendavyo, mradi tu ni mkono kwa mkono.” Mjumbe wa Allah ﷺ alikataza biashara ya dhahabu kwa fedha kwa mkopo, na pia alikataza kubadilishana mali isiyokuwepo kwa mali iliyopo. Kwa hiyo, ubadilishaji lazima ufanyike mahali pa mkataba, kwani pande za mkataba zikiachana kabla ya kukabidhiana, ubadilishaji huo utakuwa batili kwa kukosekana kwa mojawapo ya masharti yake makuu. Lakini ikiwa sehemu ya biashara ilibadilishwa mahali pa biashara, basi biashara itakuwa sahihi katika sehemu iliyobadilishwa na sawa yake katika malipo, na itakuwa batili kwa sehemu iliyobaki ya biashara na sehemu yake sawa. Hii ni kwa sababu inaruhusiwa kugawanya biashara katika sehemu. Kwa mfano, mtu akibadilisha Dinari moja kwa Dirhamu kumi na mtu mwenye Dirhamu tano tu, itakuwa batili kwao kutengana kabla Dirhamu kumi zote hazijalipwa. Ikiwa Dirhamu tano zililipwa kisha wakatengana, ubadilishaji utakuwa batili kwa nusu ya Dinari na sahihi kwa nusu nyingine ambayo ni sawa na Dirhamu tano zilizolipwa. Hii ni kwa sababu inaruhusiwa kugawanya biashara ya mauzo. Ikiwa mwenye Dirhamu tano alikopa kiasi kilichobaki cha fedha kutoka kwa mtu mwingine au kutoka kwa mtu wa tatu ili kukamilisha biashara, ubadilishaji utakuwa sahihi, mradi kukopa hakukuwa sharti katika biashara; kwa maana kama kilikuwa sharti katika biashara, biashara ingekuwa batili.