۳.۱ عقل و عقلانیت
3.1 Reason and Rationalism
در مورد عقلگرایی (Rationalism)، این واژه در فرهنگ غربی چند معنا دارد. یکی معنای فلسفیِ خاصی است که در تقابل با تجربهگرایی (Empiricism) مطرح میشود. همچنین معنای عامی نیز دارد، چنانکه جان کاتینگهام در کتاب «عقلگرایان» خود اشاره میکند، آنجا که میگوید: «"عقلگرایان"، به پیشگامی دکارت، اسپینوزا و لایبنیتس، چنین دیده میشدند که نظامهای فلسفی خود را صرفاً بهصورت پیشینی (a priori) بنا میکنند.» این معنای عام همان چیزی است که در این بحث به آن میپردازیم. زیرا وجه مشترک همه اندیشمندان غربی، توافق بر این است که ذهن را قانونگذار (حاکم) قرار دهند، صرفنظر از ابزارهای تحلیل و داوری آن؛ یعنی ذهن مرجعی است برای داوری درباره اشیا و امور، و نه دین. کلارنس کرین برینتون در کتاب «شکلگیری ذهن مدرن» میگوید: «عقلگرایی بر این اساس، خدا و امر ماورای طبیعی را از جهان بیرون میراند. تنها امر طبیعی باقی میماند که عقلگرا آن را در نهایت قابل فهم میداند، تقریباً همواره با آنچه بیشتر ما بهعنوان روشهای پژوهش علمی میشناسیم.» و مخزن europaeischewerte.info در نشریه خود، «تعریف بنیادیترین ارزشهای اروپایی»، خلاصه میکند که: «در عصر روشنگری، دکارت و دیگر فیلسوفان و دانشمندان، اندیشه خود را بر پایه خرد و عقلانیت بنا نهادند... خرد بالاتر از ایمان قرار میگیرد... خرد به منبع نهایی تصمیمگیری بدل میشود... بهکارگیری خرد، منعهای دینی و مطلقگرایانه بر اندیشه و عمل آزاد را کنار میزند... "خوب" بهعنوان "معقول" تعریف میشود... ارزیابی بر پایه بررسی عقلانی موقعیت انجام میگیرد.»