۸ نظامِ اسلام
8 The System of Islam
اسلام دینی است که الله (سبحانه و تعالی) آن را بر محمد ﷺ نازل فرمود تا رابطهٔ انسان را با آفریدگارش، با خودش، و با دیگر انسانها سامان دهد. رابطهٔ انسان با آفریدگارش شامل عقاید و عبادات است. رابطهٔ انسان با خودش شامل اخلاق، خوراک و پوشاک است. رابطهٔ انسان با دیگر انسانها شامل معاملات اجتماعی و قانون کیفری است. از این رو اسلام مکتبی است که به همهٔ امور زندگی میپردازد. اسلام الهیاتی نیست که به امور کشیشی بپردازد، به هیچ وجه. اسلام استبداد روحانی (دوگانگی روحانیون) را از میان برمیدارد، زیرا گروهی به نام روحانیت و گروهی دیگر به نام غیرروحانی وجود ندارد. همهٔ کسانی که اسلام را میپذیرند مسلمان به شمار میآیند و از دیدگاه اسلام (از نظر تکلیف و حقوق) برابرند. بنابراین نه روحانی وجود دارد و نه افراد غیرروحانی یا دنیوی، زیرا جنبهٔ معنوی آن بدین معناست که همهٔ چیزها به دست آفریدگاری آفریده شدهاند و به فرمان او سامان یافتهاند. چنین دیدگاه ژرفی دربارهٔ انسان، زندگی، جهان و آنچه پیرامون و مرتبط با آنهاست، ناگزیر نشان میدهد که همهٔ اینها ناقص (ناقص)، ناتوان (عاجز) و نیازمند (محتاج) هستند. این امر بیهیچ شکی تأیید میکند که همهٔ اینها به دست آفریدگاری آفریده شدهاند و به فرمانهای او اداره میشوند، و اینکه انسان در مسیر زندگیاش به نظامی نیاز دارد که ارضا و تحقق غرایز و نیازهای ارگانیک او را سامان دهد. این نظام نمیتواند از خود انسان سرچشمه گیرد، زیرا او ناقص است و دانش جامع ندارد. افزون بر این، توانایی انسان در وضع چنین نظامی دستخوش اختلاف، ناسازگاری و تناقض است. این امر نظامی پر از تناقض پدید میآورد که به بدبختی انسان میانجامد. پس نظام باید از جانب الله (سبحانه و تعالی) باشد. بنابراین بر انسان واجب است که کردارش را بر اساس نظامی از جانب الله (سبحانه و تعالی) سامان دهد. اما اگر انسان نظام اسلامی را به قصد بهرهٔ مادی این نظام پیروی کند، و نه از آن رو که این نظام از جانب الله (سبحانه و تعالی) است، آنگاه این پیروی از جنبهٔ معنوی تهی خواهد بود. بنابراین انسان باید کارهای زندگی خود را بر پایهٔ فهمش از رابطهٔ خویش با الله (سبحانه و تعالی) و بر مبنای اوامر و نواهی الهی سامان دهد، تا هنگام انجام کارها روح نیز در آنها حضور داشته باشد. زیرا روح، مشاهدهٔ انسان از رابطهٔ خویش با الله (سبحانه و تعالی) است. آمیختن ماده با روح، یعنی حضور فهم رابطه با الله (سبحانه و تعالی) در لحظهٔ انجام عمل، و در نتیجه پیش رفتن او بر طبق اوامر و نواهی الله، بر پایهٔ درک این رابطه با الله (سبحانه و تعالی). عمل امری مادی است و فهم رابطه با الله هنگام انجام آن، روح (رُوح) است. پس هدایت کردن اعمال بر طبق اوامر و نواهی الله (سبحانه و تعالی) بر پایهٔ فهم این رابطه، آمیختن ماده با روح است. بر همین اساس، هنگامی که یک غیرمسلمان بر طبق احکام شرعیه که از قرآن و سنت استنباط شده عمل می کند، اعمالش به روح هدایت نمی شود و در اعمال او آمیختگی ماده و روح وجود ندارد. این به آن سبب است که او به اسلام ایمان نیاورده و رابطهٔ خود با الله (سبحانه و تعالی) را درک نکرده است. او صرفاً نظام را پسندیده و اعمال خود را بر همان اساس سامان داده است. این در برابر مسلمانی است که کارهایش را بر طبق اوامر و نواهی الله (سبحانه و تعالی) انجام می دهد، بر پایهٔ فهمش از رابطهٔ خود با الله (سبحانه و تعالی)، و هدف او از پیروی از اوامر و نواهی الله (سبحانه و تعالی) کسب رضای الله (سبحانه و تعالی) است و نه صرفاً بهرهای که نظام فراهم می آورد. بنابراین لازم است که جنبهٔ معنوی در امور وجود داشته باشد و روح (رُوح) هنگام انجام اعمال حضور داشته باشد. برای همه باید روشن باشد که جنبهٔ معنوی به این معناست که آن چیز به دست یک آفریدگار آفریده شده است، یعنی رابطهٔ مخلوق (آن چیز) با آفریدگار؛ و روح، فهمیدنِ این رابطه است، یعنی درک انسان از رابطهٔ خود با الله (سبحانه و تعالی). این مفهومِ درست است (از جنبهٔ معنوی و از روح) و همهٔ مفاهیم دیگر نادرستاند. این نگرشِ ژرف و روشنبینانه به هستی، انسان و زندگی است که به نتایج درست و به این مفهومِ درست انجامیده است.