9.1 Qo'shin bo'linmalari
9.1 The divisions of the army
Qo‘shin ikki qismga bo‘linadi:
The army is divided into two parts:
1) Zaxiralar: Ular barcha harbiy vazifalarni bajarishga qodir bo'lgan barcha musulmonlardan iborat.
1) The Reserves: They consist of all the Muslims who are able to perform the military tasks.
2) Muntazamlar: Ular davlat mablag‘laridan xuddi boshqa xodimlar kabi maosh oladigan, qurolli kuchlarda doimiy xizmat qiluvchi harbiy xizmatchilardir.
2) The Regulars: They are permanent conscripts in the armed forces who receive salaries from the State’s funds just like any other employees.
Bu jihod farzidan kelib chiqadi, chunki har bir musulmon jihod burchini ado etishga buyurilgan va unga tayyorlanishga majburdir. Shu sababli barcha musulmonlar zaxira qo'shin hisoblanadi. Ularning bir qismini qo'shinga aylantirish esa shar'iy qoidaga asoslanadi: "Vojibni ado etishga zarur bo'lgan narsaning o'zi ham vojibdir". Buning sababi shundaki, jihod burchini doimiy ravishda ado etib bo'lmaydi va Islomni hamda musulmonlarni kofirlardan himoya qilish faqat doimiy qo'shin mavjud bo'lgandagina mumkin. Shu bois imom doimiy qo'shinga ega bo'lishga majburdir.
This is derived from the obligation of Jihad, for verily every Muslim is commanded to perform his duty of Jihad, and obliged to train for it. Therefore all the Muslims represent the (army) reserves. As for making part of them into the army, this is based on the Shar’ai principle that states: “That which is necessary to accomplish a duty is itself a duty”. This is because the duty of Jihad cannot be constantly carried out and Islam and Muslims cannot be protected from the Kuffar, except with the presence of a permanent army. The Imam is, therefore, obliged to have a regular army at his disposal.
Armiya xodimlariga maosh berish masalasiga kelsak, bu boshqa xizmatchilarga berilgani kabi bo‘lishi aniq. Kofir musulmon emas, unga jihod qilish farz emas, ammo agar u qatnashsa, bu uning tomonidan qabul qilinadi, shuning uchun unga haq to‘lash va uning uchun mablag‘ ajratish joiz bo‘ladi. Buning dalili at-Tirmiziy Az-Zuhriydan rivoyat qilgan hadisdir: Allohning Elchisi ﷺ o‘z bilan birga jang qilgan ba’zi yahudiylarga ulush ajratgan edi. Shuningdek, Ibn Hishom rivoyat qilishicha, Safvon ibn Umayya hali mushrik bo‘lgan holda Allohning Elchisi ﷺ bilan Hunayn yurishiga chiqqan va Payg‘ambar ﷺ unga Hunayn o‘ljasidan, yangi musulmonlar (al-mu’allafati qulubuhum) ga bergani kabi bergan. Ibn Hishomning "As-Sira" kitobida yana shunday deyilgan: "Bizning oramizda g‘alati bir odam bor edi, uning kimligini hech kim bilmasdi, aytishlaricha, u Kuzman edi. Allohning Elchisi ﷺ uning ismi tilga olinganda dedi:
As for the allocation of salaries for the armed forces, it is just like other employees, which is evident. A non-Muslim is not required to perform Jihad, but if He did it would be acceptable from him, then it would be permitted to pay Him for it and to allocate funds for him. This is due to what At-Tirmithi narrated from Az-Zuhri that the Messenger of Allah (pbuh) allocated shares to some of the Jews who fought with him. Also Ibn Hisham narrated that Safwan bin Umayya went on an expedition with the Messenger of Allah (pbuh) to Hunain whilst He was still a mushrik, so the Prophet (pbuh) gave to Him like He gave to the Mu’allafati Qulubuhum (new Muslims) from the spoils of Hunain. It was also narrated in the Seerah of Ibn Hisham; “There was amongst us a strange man, nobody knew who He was, it is said that He was Kuzman. The Messenger of Allah (pbuh) said when his name was mentioned to him,
"Albatta, u do'zax ahlidandir." U dedi,
‘Indeed He is of the people of fire.’ He said,
“Uhud kuni Kuzman shunchalik qattiq jang qildiki, u yolg‘iz o‘zi mushriklardan yetti-sakkiztasini o‘ldirdi…” Bu, Safvon haqida rivoyat qilingan narsaga qo‘shimcha. Bu dalillar shuni ko‘rsatadiki, kofir Islom qo‘shinida bo‘lishi va o‘z xizmati uchun mulk yoki pul berilishi mumkin. “Ijora” ta’rifi, ya’ni foyda ustidagi shartnoma, shuni anglatadiki, ijara yollovchi shaxs yollangan shaxsdan oladigan har qanday foyda uchun ruxsat etiladi. Demak, qo‘shin uchun va jang qilish uchun odam yollash foyda hisoblangani sababli ruxsat etiladi. Bu foyda yoki foydalar ustidagi ijaraning umumiy dalili kofirni qo‘shin uchun yoki jang uchun yollashning joizligini tasdiqlaydi. Bu gaplar kofirlarga nisbatandir. Musulmonlarga kelsak, jihod ibodat bo‘lsa-da, ibodatni amalga oshiruvchidan tashqari boshqalarga ham foyda yetadigan hollarda ibodat uchun ijara olish mumkin bo‘lgani haqidagi ijaraning umumiy dalili asosida musulmonlarni qo‘shin uchun va jang qilish uchun yollash joizdir. Bunga Payg‘ambar ﷺ ning: “Ijara olishga eng loyiq narsa Allohning Kitobini o‘rgatishdir”, degan so‘zlari dalildir. [Buxoriy Ibn Abbos orqali rivoyat qilgan] Allohning Kitobini o‘rgatish ibodatdir, va musulmonni Qur’on o‘rgatish, namozga imomlik qilish yoki azon aytish uchun yollash joiz bo‘lgani kabi, ular ham ibodatdir, shuning uchun musulmonni jihod qilish va qo‘shinda bo‘lish uchun yollash ham joizdir. Bundan tashqari, musulmonlarning zimmasida jihod farz bo‘lsa-da, ularni jihod uchun yollashning dalili bor. Abu Dovud Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhudan rivoyat qiladi: Payg‘ambar ﷺ dedilar: “G‘oziy o‘z ajriga ega, Ja’il ham o‘z ajriga va g‘oziyning ajriga ega.” G‘oziy – o‘zi uchun jang qiladigan kishi. Ja’il – o‘rniga boshqa kishini jang qilish uchun, unga to‘lagan haq evaziga yuboradigan kishi. “Al-Muhit” lug‘atida ko‘rsatilishicha, “al-ja’ala” – biror ish qilgan kishiga beriladigan miqdor va agar kishi sizning nomingizdan haq evaziga jihod qilsa, mujohidga (g‘oziyga) belgilanadigan narsadir. "Ajr" ham ish haqi (ujrah), ham savob (sawab) ma'nosini anglatadi. Odamlar orasida keng tarqalgan qarash shundan iboratki, "ajr" doimo Alloh (SWT)ning bandasiga yaxshi amal uchun beradigan mukofotini bildiradi, "ijara" esa bir kishidan boshqasiga amal uchun beriladigan haq bo'lib, u "ajir" yoki mehnat haqini ham o'z ichiga oladi. Aslida bu farqlashni qo'llab-quvvatlaydigan hech narsa yo'q. Aksincha, tilning ko'rsatishicha, "ajr" amal uchun berilgan mukofotdir. "Al-Muheet" lug'atida kelganidek, al-'ajr ijara kabi amal uchun berilgan mukofotdir. Hadisning ma'nosi shundaki, al- G'ozi (jangchi)ning o'z ajri bor, al-Ja'il (jang uchun haq to'lovchi)ning esa o'z ajri va o'zi o'rniga jang qilish uchun yollagan kishisining ajri bor. Bu yerda "g'ozi" so'zi "ajr" bilan savob ma'nosi nazarda tutilganini ko'rsatadi, "ja'il" so'zi esa "ajr" savob ma'nosini bildirishini ko'rsatadi, chunki bu ikki so'z (g'ozi va ja'il) murod qilingan ma'noni belgilovchi qarina (ishora)dir. Al-Bayhaqiy Jubayr ibn Nufayr rivoyatida, u dedi: "Rasulullah ﷺ dedilar:"
‘At the day of Uhud, Kuzman fought so strongly that He alone killed seven to eight of the mushrikeen…’” This is in addition to what was reported about Safwan. These evidences indicate that a Kafir can be with the Islamic army and be given property or money for his service. The definition of ‘Ijara’ or hiring as being a contract over a benefit means that hiring is allowed for every benefit that the hiring person can receive from the hired person. So the hiring of a person for the army and fighting is allowed because it is a benefit. Thus, the general evidence of hiring over any benefit or benefits is valid for allowing hiring of a Kafir for the Army, or for fighting. This is with regards to non-Muslims. As for the Muslims, even though Jihad is an act of worship, it is allowed to hire Muslims for the army and to fight because of the general evidence of hiring where hiring is allowed for carrying out the Ibadah if its benefit extends to more than the one who carries it out. This is due to the saying of the Prophet (pbuh); “The most worthy thing to take a wage on is teaching the Book of Allah.” [Narrated by Bukhari on the authority of Ibn Abbaas] Teaching the book of Allah is a worship and since it is allowed to hire a Muslim to teach the Qur’an, lead the prayer, or give Azaan, which are all acts of worship, it is also allowed to hire a Muslim to do Jihad and be in the army. Moreover, there is evidence for the hiring of Muslims for Jihad even though it is a duty upon them. Abu Dawood narrated that ‘Abdullah bin ‘Umar said that the Prophet (pbuh) said; “Al-Ghazi has his own Ajr and Al-Ja’il has his own Ajr and the Ajr of the Al-Ghazi.” Al-Ghazi is a person who fights for him. Al-Ja’il is the one who has someone else to fight on his behalf in return for a wage He pays to him. It is indicated in the dictionary of Al-Muheet, that Al-Ja’ala is the amount given to someone doing an action and what is assigned to a Mujahid (Ghazi) if He made Jihad on your behalf with a wage. Ajr is both the wage (Ujrah) and reward (Thawab). As for what is well known among people that ‘Ajr always means the reward which comes from Allah (swt) to His servant for doing a good deed and that ‘Ijara’ is the reward for an action from one person to another which includes ‘Ajeer’ or labour. In fact, there is no support for this differentiation. Rather what the language indicated is that the Ajr is the reward for an action. It came in the dictionary Al-Muheet that Al-’ajr is the reward on the action, like the Ijara. The meaning of the Hadith is that Al-Ghazi (fighter) has his own reward while the Ja’il has his own reward and the reward of the one whom He hired to fight on his behalf. Here the word Ghazi, (the fighter) indicates that what is meant by Ajr is reward (Thawab), and the word Al-Ja’il indicates that Ajr means reward (Thawab) as well, because these two words (Ghazi and Ja’il) are both the indication (Qareena) that decides the intended meaning. Al-Bayhaqi narrated on the authority of Jubayr bin Nufayr who said; “The Messenger (pbuh) said,
“Mening ummatimdan kim jihod qilib, ish haqi oladi va dushmanlariga qarshi o‘zini kuchaytiradi, u Muso onasiga o‘xshaydi, u o‘g‘lini emizdi va mukofot (ajr) oldi.” Bu yerda ajr so‘zi ish haqi ma’nosini bildiradi. Bundan tashqari, jihod qilish faqat Allohning (SWT) yaqinligini istaydiganlar (Ahl-ul-Qurba) bilan cheklanmaydi, shuning uchun jihod qilish uchun odamlarni yollash va ularga boshqa xodimlar kabi maosh to‘lash to‘g‘ri hisoblanadi.
‘Those of my Ummah who fight and take wages, and strengthen themselves against their enemy are like the mother of Musa who breastfed her son and got her reward (Ajr).’” Ajr here means the wage. Furthermore, performing Jihad is not limited to those who seek nearness to Allah (swt) (Ahl-ul-Qurba), so it is proper to employ people to do Jihad, and pay them salaries like other employees.
Qurolli kuchlar bir yaxlit tuzilma, ya'ni armiyadir. Armiya ichidan maxsus tashkil etilgan va alohida madaniyat berilgan maxsus bo'linmalar tanlab olinadi va ularga politsiya kuchi deb ataladi.
The armed forces are one entity that is the army. Special divisions that are specially organised and given a particular culture are selected from amongst the army, and they are called the police force.
Tasdiqlanganki, Allohning Elchisi ﷺ qo‘shinni o‘z armiyasi sifatida ishlatgan va politsiya vazifalarini bajarish uchun bir bo‘lim yoki bo‘linmani tanlagan. Shunday qilib, u ﷺ qo‘shinni tayyorlagan, uni boshqargan va shuningdek, qo‘shin qo‘mondonligiga amir tayinlagan. Al-Buxoriy Anasdan rivoyat qilib, u shunday degan: “Qays ibn Sa’d Allohning Elchisi ﷺ huzurida amirning huzuridagi shurta (politsiya) kishisi kabi edi.” Bu Sa’d ibn Ubada al-Ansoriy al-Xazrajiyga ishora qiladi. At-Tirmiziy hadisni shunday rivoyat qilgan: “Qays ibn Sa’d Allohning Elchisi ﷺ huzurida amirning huzuridagi shurta kishisi kabi edi.” Al-Ansoriy shunday degan: “Bu uning amirning ishlariga mas’ul bo‘lishini anglatadi.” Ibn Hayyon bu hadisni shunday izohlagan: “Bu Elchi ﷺ tomonidan mushriklar uning saroyiga kirib qolsalar, ehtiyot choralari sifatida qilingan edi.” Shurta (politsiya) shuningdek qo‘shin oldida boradiganlardir. Al-Azhariy shunday degan: “Biror narsaning shurtasi uning eng yaxshi qismi bo‘ladi, shurta esa qo‘shinning saralangan qismidir. Shuningdek, ular qo‘shin oldida boradigan guruh, ularning o‘ziga xos belgilari va kiyimlari sababli shurta deb atalgan, deyilgan.” Bu ma’noni al-Asma’iy tanlagan. Bularning barchasi shurta (politsiya) qurolli kuchlarning bir qismi ekanligiga, shuningdek, xalifa politsiya boshlig‘ini qo‘shin amirini tayinlagani kabi tayinlashiga va shurta armiyaning bir qismi ekanligiga dalildir. Politsiyaning armiyaning bir qismi bo‘lishi yoki undan mustaqil qolishi xalifaning qaroriga havola etiladi. Biroq hadisdan shu narsa tushuniladiki, politsiya boshlig‘i imomga yoki hokimga kelgan masalalar bilan shug‘ullanish uchun tayinlanadi, худди hokim kabi. U imom yoki hokimning buyruqlarini, qaysi ishda bajarilishi kerak bo‘lsa, bajarishga tayyor qurolli kuch tuzish va imomning xavfsizligiga tahdid soladigan yoki uni zaiflashtiradigan har qanday xavfning oldini olishga mas’ul bo‘ladi. Lingvistik jihatdan ham ma'lum bo'lganidek, Shurta (politsiya) o'ziga xos emblemasi bo'lgan va armiyadan oldin keladigan harbiy bo'linmadir. Armiyadan oldin keladigan Shurta harbiy politsiya deb ataladi va u shubhasiz armiyaning bir qismidir. Hokimning ixtiyorida bo'lgan politsiya esa armiyaning bir qismi bo'lishi shart ekanligiga dalil yo'q, chunki uning vazifasi hokimning ixtiyorida bo'lishdir. Biroq, ular Davlatning qurolli kuchlarining bir qismi ekanligini ko'rsatuvchi boshqa dalillar mavjud. Shuning uchun Xalifaga uni armiyaning bir qismi yoki undan alohida kuch qilib tashkil etishga ruxsat beriladi. Shunga qaramay, qurolli kuchlar Xalifa tomonidan tayinlanishi, Unga bog'liqligi va buyruqlarni qabul qilishi jihatidan yagona butun deb hisoblanganligi sababli, ularni armiya va politsiyaga bo'lish politsiyaning bir xil qurol va harbiy jihozlarga kirish imkoniyatini zaiflashtiradi, chunki politsiya doimo hokimning oddiy masalalari bilan band bo'lib qoladi. Shuning uchun qurolli kuchlar yagona butunlik bo'lgani ma'qulroqdir, shunda barcha qurolli kuchlar uchun bir xil qurolga kirish imkoniyati kuchli bo'lib qoladi, jihodga tayyorgarlik bo'yicha bir xil qoidalarga amal qilinadi. Demak, qurolli kuchlar bu armiyadir, undan ba'zi bo'linmalar politsiya vazifasini bajarish uchun tanlanadi, lekin armiyaning bir qismi bo'lib qoladi. Bir muddatdan so'ng boshqa bo'linmalar ularning o'rnini egallaydi. Bu barcha qurolli kuchlarning jihod qila olish qobiliyati bir xil va doimo tayyor bo'lishini ta'minlaydi.
Shurta (politsiya) zimmasiga tartibni saqlash, ichki xavfsizlikni nazorat qilish va barcha ijroiya ishlarni amalga oshirish vazifasi yuklatilgan. Buning sababi Anas rivoyat qilgan hadis bo'lib, unda Rasulullah ﷺ Qays ibn Sa'dni politsiya boshlig'i sifatida o'z huzурларiga olib kelganlari aytiladi. Bu shuni ko'rsatadiki, shurta odatda hukmdor oldida ishlaydi, ya'ni hukmdor talab qilgan narsani amalga oshiradi: shariatni joriy etadi, tartibni saqlaydi, xavfsizlikni ta'minlaydi, tunda o'g'rilarni quvish, jamiyatdagi buzuqlar va yomon niyatli kishilarni qo'lga olish uchun patrul xizmatini olib boradi. Abdullohib ibn Mas'ud Abu Bakr davrida tungi patrul boshlig'i (amir) bo'lgan. Umar ibn al-Xattob esa tungi patrullarni o'zi olib borar, yonida xizmatkori, ba'zan esa Abdurrahmon ibn Avf bo'lardi. Shunga ko'ra, ba'zi islomiy mamlakatlarda odamlar uylari va do'konlarini tunda qo'riqlash uchun o'zlari qo'riqchi tayinlashi yoki davlat xalq hisobidan qo'riqchilar tayinlashi noto'g'ri hisoblanadi. Chunki asosan tungi patrul davlatning vazifasi va politsiyaning funksiyasi bo'lib, xalq bu ishni o'z zimmasiga olmasligi, uning xarajatlarini ham ko'tarmasligi kerak.
The Shurta are charged to keep order, supervise internal security and carry out all executive matters. This is due to the Hadith of Anas mentioned before saying that the Messenger (pbuh) had taken Qays bin Sa’d before Him in his capacity as the leader of the police. This indicates that the Shurta or the Police usually work before the ruler i.e., they carry out or implement what the ruler requires, e.g., implementing Shari’ah, maintaining order, providing security, carrying out patrols at night to chase away thieves, arrest corrupt people and those with evil intentions in society. ‘Abdullah bin Mas’ood used to be the Ameer of the patrols by night at the time of Abu Bakr. ‘Umar bin al-Khattab used to carry night patrols by himself, and He used to have in his company his servant and sometimes ‘Abdul Rahman bin ‘Awf. Therefore, what is done in some Islamic countries where people have to appoint guards for their homes and shops to guard them at night, or when the State appoints guards at the cost of the people is wrong. This is because it is basically night patrol that is the duty of the State and the function of the police, so the people should not take charge of that nor bear its expenses.
Islom armiyasi yagona armiya bo‘lib, u ko‘plab qismlardan iborat. Bu qismlarni birinchi, ikkinchi va hokazo kabi raqamlar bilan atash mumkin, yoki ularni viloyatlar yoki tumanlar nomi bilan atash mumkin, masalan, Shom armiyasi, Misr armiyasi yoki San’o armiyasi.
The Islamic army is one army, consisting of many contingents which can be given numbers such as the first, second etc, or they can be named after the name of provinces or the districts, for example the army of Ash-Sham, the army of Egypt or the army of Sana’a.
Islom lashkari maxsus qarorgohlarda joylashtiriladi. Har bir qarorgohda bir butun qism yoki qismning bir bo'lagi yoki bir nechta qismlardan iborat askarlar guruhi joylashtiriladi. Bu qarorgohlar barcha viloyatlarda barpo etilishi kerak, ularning ba'zilari harbiy bazalarda joylashtirilishi lozim. Ulardan ba'zilari doimiy harakatda bo'ladigan, katta kuchlardan iborat harakatlanuvchi qarorgohlar bo'ladi. Bu qarorgohlarning har biriga, masalan, "Habboniya qarorgohi" kabi nom beriladi va har bir qarorgoh uchun alohida bayroq belgilanadi.
The Islamic army is stationed in special camps, and in every camp there is placed a group of soldiers in one complete unit or part of a unit, or many units. These camps have to be put in all provinces and some of them have to be put in military bases. Some of them would be mobile camps that would be in constant movement and would be massive forces. A name is given to each of these camps like the camp of Habbaniyah and for each camp there is a special banner.
Bu tartiblar mubah bo‘lishi mumkin, masalan, qo‘shinlarni viloyatlar nomi bilan atash yoki ularga maxsus raqamlar berish; bunda masala xalifaning fikriga va uning ijtihodiga havola etiladi. Shuningdek, mamlakatni himoya qilish va qo‘shinni mustahkamlash uchun zarur bo‘lgan masalalar ham bo‘lishi mumkin, masalan, qo‘shinlarni harbiy lagerlarga joylashtirish, bu lagerlarning ba’zilarini barcha viloyatlarda barpo etish va ularni mamlakatni himoya qilish uchun strategik joylarga joylashtirish.
These arrangements may be of the Mubah such as naming the armies after the names of the Wilayaat or giving them special numbers, so it is left to the opinion of the Khaleefah and his Ijtihad. There may also be matters that are necessary to protect the country and to strengthen the army such as placing the armies in camps, putting some of these camps in all the Wilayaat and placing them in strategic places to protect the country.
'Umar ibn al-Xattob qo'shinning harbiy lagerlarini barcha viloyatlarga taqsimladi: Falastinni bir birlik sifatida, Mosulni ham bir birlik sifatida tashkil etdi. U davlat markazida qo'shinning bir birligini saqlar edi, yana bir birligini esa bir zumda jangga kirishga tayyor holda ushlab turardi.
‘Umar bin Al-Khattab distributed the camps of the army over all the Wilayaat so He made Palestine as one unit and Al-Mosul as one unit. He used to keep one army unit in the centre of the State and He used to keep one army unit ready to fight at a moment’s notice.