4.6 Xilofat qaysi odamlar tomonidan tuziladi?
4.6 By which people is the Khilafah contracted
Abu Bakr va Umar ning bay'ati, shuningdek Usmon va Ali ning bay'ati jarayonida nima sodir bo'lganini ko'rib chiqib va sahobalarning ijmoʼini o'rganib, shunday xulosaga kelish mumkin: xalifalik bay'at orqali tuziladi. Abu Bakr ga bay'at berilganda, Madinadagi musulmonlarning nufuzli shaxslari (Ahlul Hall Val 'Aqd) bergan bay'atning o'zi xalifalikni tuzish uchun yetarli bo'ldi. Makka musulmonlari bilan maslahatlashilmadi, Arabiston yarim orolining boshqa hududlarida yashovchilar ham so'ralmadi, hatto ularning fikri ham bu masalada so'ralmadi. Umar ga bay'at berilganda ham ahvol shu edi. Usmon ga bay'at masalasida esa Abdurahmon ibn Avf Madinadagi musulmonlarning fikrini so'radi va faqat nufuzli kishilar bilan cheklanib qolmadi. Ali uchun bay'at olinganda, Madina va Kufa aholisining ko'pchiligi unga bay'at berdi va u bay'atda alohida ajratib ko'rsatildi. Unga qarshi chiqqan va u bilan urushganlarning ham uning bay'ati to'g'ri hisoblanadi, chunki ular hech qachon boshqa birortasiga bay'at bermagan va uning bay'atiga e'tiroz bildirmagan. Ular faqat Usmon qonining qasosini talab qilgan. Shu sababli ularga nisbatan hukm shunday bo'ldi: ular bitta masala yuzasidan xalifadan ajralib chiqqan isyonchilar hisoblandi. Bunday holatda xalifa ularga vaziyatni tushuntirishi va ular bilan urushishi kerak edi. Bu isyonchilar boshqa xalifalik tuzmagan edi.