8 Jizya
8 Jizya
Jizya ni haki ambayo Allah (SWT) aliwaruhusu Waislamu kuichukua kutoka kwa makafiri, kama malipo ya kukubali kutawaliwa na sheria ya Kiislamu. Waislamu wanazingatia kuwavumilia, kuwalinda na kuhakikisha usalama wa makafiri wanaotoa Jizya. Jizya inatokana na kauli ya Allah (SWT) katika Surat At-Tawba,
Jizya is a right that Allah (swt) allowed the Muslims to take from the Kuffar, in return for their submission to the ruling of Islam. The Muslims adhere to forbearing, protecting and ensuring the security of the Kuffar who give the Jizya. Jizya originates from the saying of Allah (swt) in Surah At-Tauba,
"Pigeni vita dhidi ya wale wasiomwamini Allah (SWT) na Siku ya Mwisho, wala hawaharamishi yale ambayo Allah (SWT) na Mjumbe Wake ﷺ wameyaharamisha, wala hawaiishi dini ya haki, miongoni mwa wale waliopewa Kitabu, mpaka wakatoe Jizya kwa mkono wao wenyewe wakiwa wanyonge." (At-Tauba: 29)
“Fight those who do not believe in Allah (swt) and the last day and who forbid not what Allah (swt) and His Messenger (saw) have forbidden, who do not practise the religion of truth, being of the people of the Book, until they pay the Jizya out of hand and are humbled.” (At-Tauba: 29)
Jizya inachukuliwa kutoka kwa nani?
Who are Jizya taken from?
Jizya inachukuliwa kutoka kwa watu wa Kitabu, Mayahudi na Wakristo, kwa dalili ya Aya iliyotajwa hapo awali, "Wakiwa miongoni mwa watu wa Kitabu," iwe wao ni Mayahudi, Wakristo, Waarabu au wasio Waarabu. Hii ni kwa sababu Mtume wa Allah ﷺ alichukua Jizya kutoka kwa Mayahudi wa Yemen na kutoka kwa Wakristo wa Najran. Imepokewa kutoka kwa Arwa bin Az-Zubayr aliyesema: "Mtume wa Allah ﷺ aliandika barua kwa watu wa Yemen akisema: '…yeyote aliye katika dini ya Uyahudi au Ukristo halazimishwi kuiacha, na lazima alipe Jizya.'" Pia imepokewa kutoka kwa Ibn Shihaab aliyesema: "Wa kwanza kutoa Jizya walikuwa watu wa Najran waliokuwa Wakristo." Abu Bakr alichukua Jizya kutoka kwa Wakristo wa al-Hira waliokuwa Waarabu, na 'Umar vivyo hivyo alichukua Jizya kutoka kwa Wakristo wa Ash-Sham waliokuwa Waarabu na wasio Waarabu.
Jizya is taken from the people of the Book, the Jews and the Christians, by evidence of the previous mentioned Ayah, “Being of the people of the Book” whether they are Jews, Christians, Arabs or non-Arabs. This is because the Messenger of Allah (saw) took Jizya from the Jews of Yemen and from the Christians of Najran. It has been narrated from Arwa ibn Az-Zubayr who said, “The Messenger of Allah (saw) wrote a letter to the people of Yemen saying, ‘…whoever is upon the religion of Judaism or Christianity is not forced to turn away from it and he must pay the Jizya.’” It has also been narrated from Ibn Shihaab who said, “The first to give the Jizya were the people of Najran who were Christians.” Abu Bakr took the Jizya from the Christians of al-Hira who were Arabs, and ‘Umar, likewise took the Jizya from the Christians of Ash-Sham who were both Arab and non-Arab.
Jizya pia huchukuliwa kutoka kwa watu wasio Watu wa Kitabu, yaani kutoka kwa Wazoroastria, Wasabi, Wahindu na wakomunisti, kwa sababu Mjumbe wa Allah ﷺ alichukua Jizya kutoka kwa Wazoroastria wa Hajr. Imepokelewa kutoka kwa Hasan bin Muhammad, aliyesema: "Mjumbe wa Allah ﷺ aliandikia Wazoroastria wa Hajr akiwaalika kuingia Uislamu, na wale waliokubali waliingizwa Uislamuni, na wale ambao hawakukubali walilazimishwa kulipa Jizya, huku akisisitiza kwamba nyama yao lisiliwe na wanawake wao wasiolewe." Imepokelewa kutoka kwa Ibn Shihab kwamba "Mjumbe wa Allah ﷺ alichukua Jizya kutoka kwa Wazoroastria wa Hajr," na kwamba 'Umar alichukua Jizya kutoka kwa Wazoroastria wa Persia, na Uthman alichukua Jizya kutoka kwa Waberber. Pia imepokelewa kwamba 'Umar bin Al-Khattab alisita kuchukua Jizya kutoka kwa Wazoroastria mpaka 'Abdur-Rahman bin 'Auf aliposhuhudia kwamba Mjumbe wa Allah ﷺ alichukua Jizya kutoka kwa Wazoroastria wa Hajr. Vilevile, imepokelewa kutoka kwa Mjumbe ﷺ kwamba alisema: "Watendeeni kama mnavyowatendea Watu wa Kitabu."
Jizya is also taken from people other than the people of the Book namely from the Zoroastrians, Sabians, Hindus and the communists, because the Messenger of Allah (saw) took Jizya from the Zoroastrians of Hajr. It has been narrated from Hasan bin Muhammad (saw) who said, “The Messenger of Allah (saw) wrote to the Zoroastrians of Hajr inviting them to Islam and those who accepted were accepted into Islam and those who didn’t Jizya was enforced upon them, observing that their meat must not be eaten and their women must not be married.” It has been narrated from Ibn Shihab that the “Messenger of Allah (saw) took the Jizya from the Zoroastrians of Hajr,” and ‘Umar took the Jizya from the Zoroastrians of Persia and that Uthman took the Jizya from the Berbers. It has also been narrated that ‘Umar ibn Al-Khattab stopped from taking Jizya from the Zorastians until Abdur-Rahman bin Auf testified that the Messenger of Allah (saw) took the Jizya from the Zorastians of Hajr. Likewise, it has been narrated from the Messenger (saw) that he said, “Deal with them as you would with of the people of the Book.”.
Jizya inapoondolewa ni lini?
When is the Jizya Waived?
Jizya huondolewa kwa kusilimu, kwa hiyo yeyote aliyesilimu, Jizya aliyolazimishwa kulipa inakoma, iwe alisilimu mwanzoni mwa mwaka, katikati yake, mwishoni mwake, au baada ya kupita kwake, na hivyo hakuna Jizya inayomlazimu kabisa. Hii ni kwa sababu ya kauli ya Allah (swt): "Waambie wale waliokufuru, wakiacha, Allah (swt) atawasamehe yaliyopita." Pia Ibn Abbas alisimulia kutoka kwa Mtume ﷺ kwamba alisema: "Muislamu haulipi Jizya." Sababu ya Jizya ni Kufr, na Uislamu unaiondoa, kwa hiyo haiwezi kuwepo pamoja na Uislamu. Ikiwa Uislamu unaondoa yaliyotangulia ya Shirk, Kufr na madhambi, basi vipi usingeiondoa Jizya pamoja na udhalilifu wake?
The Jizya is waived by embracing Islam, so whoever embraced Islam, the Jizya enforced on him is terminated, whether he became Muslim at the beginning of the year, in the middle, at its end or after its elapse, thus no Jizya is obliged on him at all. This is due to what Allah (swt) said, “Say to those who disbelieve, if they desist then Allah (swt) will forgive them for everything that has passed.” Ibn Abbas also narrated from the Prophet (saw) that he said, “The Muslim does not pay the Jizya.” The reason for Jizya is Kufr and Islam eliminates it, so it does not exist together with Islam. If Islam eliminates what preceded it of Shirk, Kufr and sins then how would it not eliminate Jizya and its humiliation?
Imepokewa kutoka kwa Mtume ﷺ kwamba alisema: "Uislamu unafuta yaliyotangulia kabla yake." Imepokewa kutoka kwa Masrooq kwamba mmoja wa wasio Waarabu alisilimu, na kodi ya Jizya ikachukuliwa kutoka kwake. Alikwenda kwa ‘Umar ibn Al-Khattab akasema: "Ee Amir-al Mu’mineen, nimekuwa Muislamu." ‘Umar akasema: "Pengine umesilimu kwa kutafuta ulinzi." Mtu yule akasema: "Je, katika Uislamu hakuna kitu kinachonilinda?" ‘Umar akasema: "Ndiyo, hakika." Akasema: "‘Umar aliandika kuwa hakuna kodi ya Jizya itakayochukuliwa kutoka kwake." Kodi ya Jizya haifutiki kwa kifo iwapo mtu amekufa baada ya mwaka mmoja kupita, kwani inakuwa wajibu na deni juu yake. Hivyo ni lazima kuchukua kiasi kinachostahili kutoka kwenye urithi wake, kama madeni yake mengine. Ikiwa hana urithi wowote basi hailipwi, na si lazima warithi wake walipe, kwa kuwa hili linaingia katika hukumu inayohusu maskini na wenye uhitaji.
It has been narrated from the Messenger (saw) that he said, “Islam has nullifies what preceded it.” It has been narrated from Masrooq that one of the non-Arabs embraced Islam and Jizya was taken from him. He came to ‘Umar ibn Al-Khattab and said, “O Amir-al Mu’mineen I have become a Muslim.” ‘Umar said, “Perhaps you embraced Islam seeking protection.” The man said, “Is there not in Islam that which guards me?.” ‘Umar said, “Yes, Indeed.” He said, “Umar wrote to say that no Jizya is to be taken from him.” The Jizya does not cease by death if the person died after a year had elapsed as it would become Wajib and a debt upon him. Thus it is necessary to take the appropriate amount from his bequest like his other debts. If he doesn’t have any bequest then he doesn’t pay and it is not necessary for his heirs to pay, as this then falls into the rule pertaining to the poor and needy.
Kiasi cha Jizya
The Amount of Jizya
Kiasi cha Jizya kilichotozwa wakati wa Mtume ﷺ na Makhalifa baada yake hakikuwa cha kudumu, bali kilitofautiana kutoka mahali hadi mahali. Mtume ﷺ alipomtuma Mu'adh kwenda Yemen alimwamuru achukue "Dinari moja au kiasi chake cha Ma'afir (vazi) kutoka kwa kila kijana aliyebaleghe miongoni mwa Ahl az-Zimma." 'Umar aliweka Dinari 4 kwa matajiri huko Misri na Ash-Sham, Dinari 2 kwa watu wa tabaka la kati, na Dinari 1 kwa maskini wanaofanya kazi. Vilevile aliwawekea wajibu wa kutoa chakula kwa askari na ukarimu kwa Waislamu. Aliweka Dirham 48 kwa matajiri huko Iraq, Dirham 24 kwa watu wa tabaka la kati, na Dirham 12 kwa maskini wanaofanya kazi. Vilevile, alitoza Zakat mara mbili kwa Wakristo wa Bani Taghlub walipokataa kulipa Jizya. Imepokewa na Nu'man bin Zur'a kwamba alimwendea 'Umar ibn Al-Khattab na kuzungumza naye kuhusu Wakristo wa Bani Taghlub. 'Umar alikuwa na nia ya kuchukua Jizya kutoka kwao, lakini walikuwa wametawanyika katika ardhi. Nu'man alimwambia 'Umar: "Ee Amir al-Mu'minin, hakika Bani Taghlub ni kabila la Kiarabu wanaodharau Jizya, wala hawana mali, kwani ni watu wa kilimo na mifugo tu. Wana uadui dhidi ya adui, hivyo usiziimarishe jeshi zako kwa kuwatumia dhidi yako." Basi 'Umar akafanya amani nao kwa kuwawekea sadaka (Zakat) mara mbili. Katika Sahih al-Bukhari imepokewa na Abu Najeeh aliyesema: "Nilimwambia Mujahid: 'Vipi kuhusu watu wa Ash-Sham wanaolipa Dinari 4 na watu wa Yemen wanaolipa Dinari 1?' Akasema: 'Hili liliamuliwa kwa kuzingatia utajiri.'"
The amount of Jizya enforced in the days of the Messenger (saw) and the Khulafa’a after him was not fixed, rather it differed from one place to another. When the Messenger of Allah (saw) sent Mu’az to Yemen he ordered him to take, “A Dinar or its equivalent of M’afir (garment) from every mature youth of the Ahl az-Zimma.” ‘Umar imposed 4 Dinars on the rich in Egypt and Ash-Sham, 2 Dinars on the middle class people and 1 Dinar on the poor who earns. Likewise he also imposed them to provide food for the soldiers and hospitality for the Muslims. He imposed 48 Dirhams on the rich in Iraq, 24 Dirhams on the middle class and 12 Dirhams on the poor who earn. Likewise, he imposed double the Zakat on Christians of bani Taghlub when they refused to impose Jizya on them. It has been narrated by N’uman bin Zara’a that he asked ‘Umar ibn Al-Khattab and spoke to him regarding he Christians of bani Taghlub. ‘Umar was intent on taking the Jizya from them but they had dispersed throughout the land. Nu’man said to ‘Umar, “O Amir al-Mu’mineen, indeed the Bany Taghlub are an Arab tribe who look down upon the Jizya, and they don’t have wealth, as they are only people of farming and cattle. They have defiance against the enemy so do not help your armies by using them against you.” He said, so ‘Umar made peace with them by imposing double charity (Zakat)” In Sahih al-Buhkari it has been narrated by Abu Najeeh who said, “I said to Mujahid: ‘What is the matter with the people of Ash-Sham who pay 4 Dinars and the people of Yemen pay 1 Dinar?’ He said, ‘This was decided based on prosperity.’”.

Kutokana na hayo inadhihirika kwamba kiasi cha Jizya hakikuwa sawa kwa wote, wala hakikuwekwa kwa kikomo fulani kisichoweza kuvukwa kama Nisab ya Zakat. Badala yake kimeachwa kwa maoni na Ijtihad ya Khalifah, ambaye huzingatia hali ya utajiri na umaskini, kwa namna ambayo hawalemei Ahl az-Zimma kupita kiasi, wala hawawalazimishi zaidi ya uwezo wao. Vilevile anahakikisha kwamba Bait ul-Mal haitendewi dhulma, wala hanyimwi mapato yanayostahili kupatikana kutoka kwa watu wa Ahl az-Zimma.
From this it is clear that the Jizya amount of was not the same, nor fixed by a certain limit that can’t be exceeded like the Nisab of Zakat. Rather it is left to the opinion and Ijtihad of the Khalifah where he takes into consideration the aspect of prosperity and poverty, in a way that he does not overburden Ahl az-Zimma, nor hrges them beyond their capabilities. Likewise he ensures that the Bait ul-Mal is not treated unjustly, nor he deprives it of fund rightly due to it from the people of Ahl az-Zimma.
Kufafanua viwango vya utajiri, tabaka la kati na umaskini kunarejelewa kwa desturi ya kawaida (Urf) na kwa ujuzi wa wataalamu. Katika hili, Khalifa huwateua watu miongoni mwa wataalamu ili kutofautisha kati ya matajiri, tabaka la kati na maskini, ili kuweka viwango vya utajiri, tabaka la kati na umaskini, na kupendekeza thamani ya Jizya kwa kila kundi. Hivyo, Khalifa angelitumia hili kama msingi wa kuamua kiasi cha Jizya kwa namna ambayo hawaelemei Ahl az-Zimma kupita kiasi, wala kuwatoza zaidi ya uwezo wao, na haitendi dhulma kwa Bait ul-Mal kwa kupunguza haki yake stahiki.
Defining the levels of richness, middle class and poverty is referred to the common convention (Urf) and to the knowledge of experts. In this regard the Khalifah appoints people from the experts to distinguish between the rich, the middle class and the poor so as to put the levels of richness, middle class and poverty, and to suggest the value of Jizya for each category. Thus the Khalifah would use this as the premise to decide the amount of the Jizya in a way that he does not overburden the Ahl az-Zimma nor charges them beyond their capability, and does not deal unjustly with the Bait ul-Mal, by reducing its due right..
Wakati wa Ukusanyaji wa Jizya
Time for the Collection of the Jizya
Jizya hulipwa mwishoni mwa mwaka, na hukusanywa kila mwaka. Mwanzo wa mwaka huamuliwa kwa kuanza kwa mwezi wa Muharram, na huhitimishwa kwa kumalizika kwa mwezi wa Dhul-Hijja. Ili ukusanyaji ukamilike kabla ya kuwasili kwa Muharram wa mwaka unaofuata, inawezekana kuweka miezi mitatu ya mwisho ya mwaka, yaani Shawwal, Dhul-Qi'ada na Dhul-Hijja, kuwa wakati uliopangwa wa kulipa Jizya. Hivyo, mwaka unawekwa kwa mwanzo na mwisho kwa kila mtu, badala ya kufanya wakati maalum wa mwaka mahsusi kwa kila mtu. Mpangilio huu unaleta usahihi na urahisi katika kutoza na kukusanya. Watakusanyaji maalum watachaguliwa kukusanya na kutoza Jizya, na sehemu fulani itatengwa kwa ajili yao katika Idara ya Jizya katika Diwan (ofisi) ya Fai' (mali ya vita) na Kharaj. Riziki zao na mishahara yao itatoka Bait ul-Mal na si kutoka kwa watu wa Dhimmah. Watakusanyaji wanazuiwa kuchukua chochote zaidi ya kiasi kilichowajibishwa kutoka kwa watu, na nyongeza yoyote katika hilo inastahili adhabu kwa mujibu wa sheria, kwa sababu nyongeza kama hiyo ni dhuluma inayohesabiwa kuwa giza siku ya Kiyama. Pia, ni mali iliyoibiwa na watakusanyaji, na mali iliyoibiwa huongoza kwenye Moto wa Jahannam. Vivyo hivyo, watakusanyaji wanazuiwa kuwapiga au kuwatesa watu wa Dhimmah wakati wa ukusanyaji wa Jizya, kwa kuwa Mtume ﷺ alikataza hilo. Hisham bin 'Urwa alisimulia kutoka kwa baba yake kwamba 'Umar bin al-Khattab alipita katika njia ya Ash-Sham, akiwa njiani kurudi kutoka safari yake ya Ash-Sham, karibu na watu ambao walilazimishwa kusimama juani huku mafuta yakimwagwa juu ya vichwa vyao. Alisema: "Hali ya watu hawa ni ipi?" Wakasema: "Hawajalipa Jizya iliyowajibika juu yao. Kwa hiyo wanateswa mpaka walipe." 'Umar akasema: "Wanasema nini, na udhuru wao wa kutolipa Jizya ni upi?" Wakasema: "Wanasema, 'Hatunayo.'" Alisema: "Waacheni, wala msiwalazimishe yale ambayo hawawezi kuyamudu, kwani hakika nilimsikia Mjumbe wa Allah ﷺ akisema: 'Msiwatese watu, kwani yule anayewatesa duniani, Allah (SWT) atamuadhibu Siku ya Hukumu.'" Basi (‘Umar) akaamuru waachiliwe. Na imepokelewa kutoka kwa Mjumbe wa Allah ﷺ kwamba alimweka Abdullah bin Arqam kusimamia Jizya ya watu wa Dhimmah, na alipokuwa akiondoka alimwita tena akasema: "Hakika, yeyote atakayemdhulumu mtu aliye chini ya ahadi (Mu’ahid) au kumlazimisha zaidi ya awezavyo kumudu, na kumdhalilisha, au kuchukua kitu chochote kutoka kwake bila ridhaa yake, nitamshtaki (yaani mdhalimu) Siku ya Hukumu." Yule anayedai umaskini miongoni mwa watu wa Dhimmah, ataombwa athibitishe umaskini wake; akiuthibitisha, atapewa muda hadi wakati wa wepesi. Lakini asipouthibitisha, na ikathibitika kuwa ni mzembe wa kulipa, basi atafungwa na kuachwa gerezani hadi atakapolipa Jizya. Mjumbe ﷺ aliwafunga wazembe wa kulipa madeni. Hakuna kuongezewa Jizya. Hata kama miaka miwili au zaidi imepita bila malipo, hawaongezewi, na ni wajibu kulipa kiasi hicho kama ilivyo wajibu kulipa deni. Mali ya Dhimmi haiuzwi ili kulipa Jizya. Dhahabu na fedha hazikubainishwa kwa ajili ya Jizya. Inaruhusiwa Jizya iwe kwa dhahabu au fedha, na inaruhusiwa iwe bidhaa au wanyama, au inaruhusiwa kuchukua thamani yake sawa. Imetajwa katika Hadith kwamba Mu’adh alipotumwa Yemen, Mjumbe ﷺ alimwamuru achukue Dinari moja kutoka kwa kila mtu mzima miongoni mwa watu wa Dhimmah, au thamani yake kwa "Mu’afir", yaani kwa nguo. Mjumbe ﷺ pia alifanya mkataba wa amani na watu wa Najran kwa nguo elfu mbili, ambazo walitoa nusu yake katika Safar na nusu nyingine katika Rajab. Na 'Umar alikuwa akichukua mifugo ya malisho na nafaka kama Jizya badala ya Dinari na Dirham, kama alivyofanya pia Khulafaa' Waongofu. Ili kurahisisha ukusanyaji, uhifadhi na ugawaji katika siku hizi, inaruhusiwa kukusanya Jizya kwa sarafu inayotumika kwa sasa. Matumizi ya Jizya Hakukuwa na tofauti miongoni mwa Waislamu kwamba Jizya hutumiwa kwa njia ile ile ambayo mali ya Fai' (nyara za vita), yaani Kharaj na zaka ya kumi, hutumiwa. Hivyo, huwekwa katika Bait ul-Mal, na fedha hutumiwa kutoka humo kulingana na maslahi ya Waislamu na kwa kuzingatia njia ya Allah (SWT), kama Khalifa anavyoona, kulingana na maoni yake na Ijtihad yake katika kusimamia mambo ya Waislamu na kutekeleza maslahi yao.