2.2 İslam'ın İdeolojisi
2.2 The Ideology of Islam
Birçok mevcut tanım arasında ideoloji, bireyin hedeflerini, beklentilerini ve eylemlerini yönlendiren bir amaçlar ve fikirler bütünü olarak tanımlanabilir; ideoloji, kapsamlı bir vizyon, şeylere bakma biçimi olarak düşünülebilir. "İdeoloji" kelimesinin kendisi olumlu ya da olumsuz bir anlam veya çağrışım taşımaz. Destutt de Tracy'ye göre "ideoloji" kelimesi iki parçadan, idea ve logy'den oluşmuştur. Başka bir deyişle ideoloji, temel ve kapsamlı bir fikirden hedefler, amaçlar, kurallar ve sistemler kümesini türeten mantığı tanımlar. Bu bakış açısından bir ideoloji yalnızca bir ideolojidir; ne olumlu ne olumsuz, ne iyi ne kötü, ne kabul edilebilir ne de reddedilebilir. Fikirleri, kavramları, sistemleri, düzenlemeleri ve yöntemleri sistematik bir biçimde tanımlamanın yolunu sunar. Bu açıdan sosyalizm ideolojisi, yalnızca bir ideoloji içerdiği için eleştirilemez. Sosyalizm, taşıdığı fikirler ve inançlar temelinde eleştirilebilir; incelemeye ve eleştiriye konu olabilecek olan ideolojinin içeriğidir. Aynı şekilde kapitalizm de yalnızca bir ideoloji olarak durduğu için reddedilemez ya da kabul edilemez. Eleştiri ve incelemeye konu olması gereken, kapitalizmin ilkeleri ve bunların uygulanmasının etkisidir. Aynı durum İslam için de geçerlidir. İslam anlayışını, bir ideoloji oluşturduğu gerekçesiyle kabul edemeyiz ya da reddedemeyiz.
Among the many existing definitions, an ideology can be defined as a set of aims and ideas that directs one’s goals, expectations, and actions; an ideology can be thought of as a comprehensive vision, as a way of looking at things. The word ideology itself does not carry any positive or negative semantics or connotation. According to Destutt de Tracy, the word ideology is assembled from two parts, idea and logy. In other words, ideology describes the logic which derives the set of goals, aims, rules, and systems from a basic and comprehensive idea. From this perspective, an ideology is just an ideology; it is neither positive nor negative, neither good nor bad, neither acceptable nor rejected. It provides a systematic way of describing ideas, concepts, systems, regulations, and methods. In this regard, the ideology of socialism cannot be criticized simply because it comprises an ideology. Socialism can be criticized based on the ideas and beliefs it carries; it is the content of the ideology that could be subject for scrutiny and criticism. By the same token, capitalism cannot be rejected or accepted simply because it stands as an ideology. It is the principles of capitalism and the impact of its application that should be subject for criticism and scrutiny. The same applies to Islam. We cannot accept or reject the notion of Islam on the basis that it formulates an ideology.
David F. Forte, profesör hukuku Cleveland State University'de öğretim üyesi, Heritage Foundation'da yayımlanan bir makalesinde aşırı bir görüşü benimser; ideolojiyi terörizm ve öldürmeyle eşdeğer tutar ve İslam'ın yalnızca hayır işleme kapasitesi olan bir din olarak görülmesi gerektiğini savunur. Kendi sözleriyle: "Politikamız, dinlerini bağlılıkla, hayırseverlikle, eşitlikle ve başkalarına karşı duyarlılıkla yerine getiren, her dinden tüm halkların takdir görmesi ve korunması yönünde olmalıdır; ancak dini, sosyalizmi ya da tarihi gerekçe göstererek bir devleti ele geçirmeye ve bu inancı masum insanları yıldıran ve öldüren bir ideolojiye dönüştürmeye çalışan herkes bizim düşmanımızdır ve tüm dinlerin düşmanıdır." Terörizmin hiçbir koşulda hoş görülemeyeceği ve görülmemesi gerektiği açık olmalıdır; ancak terörizmin "ideoloji" ile eşdeğer olmadığı da açık olmalıdır.
David F. Forte, professor of law at Cleveland State University, in an article published by the Heritage Foundation, takes the extreme point when he equates ideology to terrorism and killing and insists that Islam should be viewed only as a religion capable of providing charity. In his own words, “Our policy ought to be that all peoples, of all religions, who fulfill their religion with devotion, charity, equality and concern for others will be celebrated and protected, but that any person—whether in the name of religion or socialism or history—who seeks to take over a state and turn that belief into an ideology, an ideology which terrorizes and kills innocent people, is our enemy and the enemy of all religion.” Where it should be clear that terrorism cannot and should not be tolerated under any circumstances, it should also be clear that terrorism is not equivalent to “ideology.”.
Burada söz konusu olan, İslam'ı tanımlamak için kullanılan isimler veya terimler değildir. İsimlerden ve terimlerden daha önemli olan, tanımların ve terimlerin altında yatan fikirler ve kavramlardır. "İdeoloji" terimi, elbette "İslamcılık", "köktencilik", "aşırılık" ya da benzeri "-cılık" terimlerinden daha tarafsızdır. Herhangi bir karışıklığı önlemek için, uygun olduğu yerlerde "İslam ideolojisi" ifadesi yerine düz "İslam" kelimesini kullanmaya çalışacağım.
What is at stake here is not the names or terminology used to describe Islam. What is more important than terms or names are the ideas and concepts underlying the definitions and terms. The term ideology is certainly more neutral than the term Islamism, fundamentalism, Extremism, phonetic-ism, or the like. To avoid any confusion, I will try to use the plain word Islam in lieu of the term ideology of Islam where applicable.
İslam'ın Temeli: Tarihsel Bir Bakış
The Foundation of Islam: Historical Perspective
Yaklaşık MS 610 yılında, Peygamber Muhammed ﷺ, yaratıcı Allah tarafından vahiy yoluyla Kur'an almaya başladı. Muhammed, Mekke'de yaşıyordu. Mekke, Kâbe'nin etrafında inşa edilmiş olan Mescid-i Haram'a ev sahipliği yapmasıyla ünlüydü. Mescid-i Haram'ın, Peygamber İbrahim ve oğlu İsmail tarafından inşa edildiğine inanılmaktadır. İbrahim'in Mekke ve çevresinde yaydığı din, Allah'ın birliğini ve daha sonraki Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam dinlerinde uygulanan yüce değerleri vaaz ediyordu. Zamanla Mekke ve çevresindeki Araplar, İbrahim'in dinini bozmayı başardılar ve birden fazla tanrısı olan çok tanrılı bir din getirdiler. Mekke ve Arabistan'daki Araplar, Tanrıların maddi temsilcileri olarak taş putlara tapmaya alıştılar. Kâbe, bölgedeki Araplar tarafından kutsal bir yer sayıldığından, Mekke'deki kabileler, Mekke'deki ve başka yerlerdeki Araplar tarafından tapılan tüm tanrıların ev sahipleri ve bekçileri olmanın yolunu buldular. Bu konum, Mekke'nin ana kabilesi olan Kureyş'e özel bir statü ve itibar kazandırdı ve onlara kutsal yerin (el-Haram) bekçileri unvanını kazandırdı. İtibar, onur ve statünün yanı sıra Kureyş, kutsal yerin bekçileri olma konumlarından maddi ve ekonomik olarak da kazanç sağlayabilecek bir konumdaydı. Kur'an daha sonra Kureyş'e, "Kureyş" adlı bir surede bu özel statüyü hatırlattı.9
Around the year 610 CE, Prophet Mohammad (PBUH) began to receive Quran in the form of revelation from Allah, god the Creator.8 Mohammad was living in Mecca. Mecca was famous for hosting the Sacred Mosque built around the place called the Ka’aba. The Sacred Mosque is believed to have been built by Prophet Ibraheem and his son Ismail. The religion propagated by Ibraheem in Mecca and its surrounding preached the oneness of god and the supreme values which were carried out by subsequent religions of Judaism, Christianity, and Islam. Over time, the Arabs in Mecca and its surrounding managed to distort the religion of Ibraheem and introduce polytheistic religion with multiple gods. The Arabs in Mecca and Arabia grew accustomed to worshiping stone idols as material representatives of Gods. Since the Ka’aba was considered a holy place by Arabs in the area, the tribes of Mecca worked out their way to become the hosts and custodians of all gods worshiped by Arabs in Mecca and elsewhere. This status has secured for Quraish, the main tribe of Mecca, a special status and prestige, and won them the title of the custodians of the holy place (Al-Haram). Besides the prestige, honor, and status, Quraish was in a position to gain financially and economically from their position as custodians of Al-Haram. The Quran later reminded Quraish of this special status in a Surah named “Quraish.”9
İslam'ın Peygamber Muhammed ﷺ tarafından ilanından önce Mekke'deki din, gelenek ve efsanelere ve Tanrı'nın tasvirlerine indirgenmişti. Tanrı'nın kaynak ve emir verici olma rolü, Mekke'deki etkili ve zengin liderlere verilmişti.10, 11 Sonunda İbrahim'in dininin üstün değerleri Mekke'de ve Arap topluluklarında geçersiz kılındı. Eski dinin en kutsal ritüeli, Tanrı'nın merhametini ve bağışlanmasını umarak Kâbe'nin etrafında dönmekti. Kureyş'in etkisi altındaki Araplar, bu uygulamayı çıplak erkek ve kadınların dönmesine izin vererek garip bir şekle dönüştürdüler.12 Bu uygulama, Peygamber Muhammed ﷺ'in İslam'ın vahyinden yirmi yıl sonra Mekke'yi fethinden sonra resmen ve fiilen ortadan kaldırıldı.
İslam'ın Yapısı: Tarihsel Bakış
The Structure of Islam: Historical Perspective
MS 623 yılı civarında, İslam'ın başlamasından on üç yıl sonra, Peygamber Muhammed ﷺ ve ashabı Mekke'den Medine şehrine hicret etti (hicret gününe kadar Yesrib olarak adlandırılıyordu). Aynı yıl İslam takviminin de başlangıcı oldu. Müslümanlar takvimin başlangıcı olarak, İslam'ın fiilen başladığı on üç yıl önceki yılı değil, bu yılı seçtiler. Bu yılın önemi, İslam'ın teorik bir modelden uygulamalı bir modele dönüşmesine işaret etmesidir.
Around the year 623 CE, thirteen years after the initiation of Islam, Prophet Mohammad and his companions migrated from Mecca to the city of Medina (called Yathrib until the day of migration). That same year marked the beginning of the Islamic calendar. Muslims chose this year to mark the calendar instead of the year Islam physically began thirteen years earlier. The significance of this year is that it marked the transfer of Islam from being a theoretical model into a practical one.
Peygamber Muhammed ﷺ, Allah'tan gelen vahyi alan bir elçi olma görevine, kurallarını insanlara uygulayan bir devlet adamı olma görevini de ekledi. Medine'deki liderlik konumu, en küçük bir itiraz bile olmaksızın oybirliğiyle kabul edildi; Medine yakınlarında yaşayan Yahudi kabileleri ve İslam'ı tam olarak kabul etmeyen grup bile buna karşı çıkmadı.
Prophet Mohammad added to his role as a messenger who receives god’s revelations, the role of a statesman who applies the rules upon people. His leadership position in Medina was unanimously approved without the least challenge, not even from Jewish tribes living in the vicinity of Medina or the group which did not thoroughly accept Islam.
Medine'ye hicretin ve çekirdek İslam devletinin kurulmasının hemen ardından, Kur'an'ın vahyi yeni bir yön aldı. Vurgu artık daha çok kurallar, düzenlemeler, yapı, örgütlenme ve insanlar arasındaki ilişkiler üzerinde yoğunlaşıyordu. İslam yönetimi altında bulunan Medine halkından, sorunlarını, meselelerini ve anlaşmazlıklarını hüküm ve karar verilmesi için Muhammed ﷺ'e getirmeleri istendi.
Right after the migration to Medina and the creation of the nucleus Islamic state, the revelation of the Quran took a new direction. The emphasis now is more focused on the rules, regulations, structure, organization, and relationships between people. The people in Medina, who were under the rule of Islam, were requested to bring their issues, problems, disputes to Mohammad for ruling and judgments.
Peygamber Muhammed ﷺ, yeni toplumdaki ilişkileri düzenlemeye hiç vakit kaybetmeden başladı. Mekke'den hicret eden kişileri Medine'deki karşılıklarıyla eşleştiren bir eşleştirme sistemi kurdu. Bu eşleştirme ya da çiftleştirme düzeni, yeni gelenlerin Mekke'de bıraktıkları bütün mal ve mülklerinden sonra yeni bir yere ve çevreye sorunsuz biçimde uyum sağlamalarına imkân tanıdı. Eşleştirme programının en görünür sonucu mal paylaşımı oldu. Peygamber Muhammed ﷺ ayrıca Medine'deki Yahudi kabileleri ile Müslümanlar arasındaki ilişkiyi düzenleyen bir antlaşma kaleme aldı. Antlaşma, Medine'nin ve çevresinin güvenliği ve korunması konusunda karşılıklı sorumlulukları belirledi.

O zamandan itibaren İslam devleti, hilafet devleti olarak bilinir oldu. Devlet aynı şekilde işlemeye devam etti: Kur'an'ın ve Sünnet'in metinlerinden türetilen kurallar ve düzenlemelerle.
The Islamic state came to be known since then as the state of the caliphate (khilafah). The state continued to function in the same manner: rules and regulations derived from the texts of the Quran and the Sunnah.
Peygamber ﷺ'in ilk halifesi olarak Ebu Bekir'in atanmasıyla birlikte İslami yapının biçimi ve bağlamı kendine özgü bir karakter ve şekil kazanmıştır. Bu yapı, devlet başkanı olarak halifenin bulunduğu bir devleti içermekteydi. Halife, önce seçim, ardından biat süreci yoluyla devlet başkanlığı görevini üstlenir. Halifenin atanması işini halkı temsil eden bir meclis üstlenir. Halife, yönetim sorumluluklarını yerine getirmesine yardımcı olmak üzere yardımcılar atar. Devlet içindeki anlaşmazlıklar yargı personeli tarafından çözülür. Devletin uzak bölgeleri, halife tarafından atanan valiler tarafından yönetilir. Zamanla devletin bu organları daha istikrarlı ve daha iyi tanımlanmış hale gelmiştir. Hilafet devleti, toplu olarak İslam'ın sistemlerinin uygulanmasından sorumlu hale gelmiştir. Kur'an ve Sünnet'ten türetilen geniş bir kurallar bütünü aracılığıyla, İslam'ın yapısının ekonomik, sosyal, siyasi ve yargısal sistemleri kapsadığı gösterilebilir. Bu yayının özellikle ilgi alanı olan ekonomik sistem, sonraki bölümlerde daha ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
With the appointment of Abu Bakr as the first successor of the Prophet, the shape and the context of the Islamic structure has taken its distinct character and shape. The structure included a state with the khalifah as the head of the state. The khalifah assumes the post of the head of state through a process of election followed by a process of bai’ah. A council representing the people is charged with the process of appointing the khalifah. The khalifah appoints assistants to help him carry the governing responsibilities. Disputes within the state are handled by judicial personnel. Remote areas within the state are governed by governors appointed by the khalifah. Over time, these organs of the state became more stable and better defined. The state of the khilafah collectively became responsible for the implementation of the systems of Islam. Through a large set of rules derived from the Quran and the Sunnah, it can be shown that the structure of Islam comprised economic, social, political, and judicial systems. Of particular interest to this publication is the economic system, which will be discussed in greater details in subsequent sections.
İslam'ın ideolojik yapısı şekil 28'de özetlenmiştir. Entelektüel temel, bir yanda Allah'ın tek ve yegâne ilah olduğuna, diğer yanda Muhammed ﷺ'in tüm insanlara gönderilmiş son elçi olduğuna ve Kur'an'ın insanlığa indirilmiş son ilahi vahiy olduğuna inancı içeren temel akideden oluşur. İdeolojinin uygulanma yöntemi ise çeşitli sistemlerin uygulanmasından sorumlu olan İslam devletidir.