۱.۳.۲ د دې تاریخي «مؤاخات» (د ورورولۍ تړون) تفصیلات او په هغه کې ښکېل شخصیتونه
1.3.2 Details concerning this historic “Mu’akhaah” (pact of brotherhood) and the personalities involved in it
د ابن سعد «الطبقات الکبریٰ» (۲/۱۲) کې راغلي دي: عبدالله بن محمد بن عمر بن علي د خپل پلار څخه روایت کوي:
The following came related in “At-Tabaqat Al-Kubra”, of Ibn Sa’d (2/12): Abdullah bin Muhammad bin ‘Umar bin ‘Ali related from his father:

”کله چې د الله رسول ﷺ مدینې ته راغی، نو هغه د مهاجرینو ترمنځ د ورورولۍ تړون قائم کړ، د دوی ځینو کسان د دوی د نورو کسانو سره، او هغه د مهاجرینو او انصارو ترمنځ هم د ورورولۍ (د جوړو په توګه) تړون قائم کړ. د ورورولۍ قائمول یوازې د بدر دمخه پیښ شوي. هغه ﷺ د دوی ترمنځ د حق او د مرستې/ملاتړ په بنسټ د ورورولۍ تړون قائم کړ. بیا هغه ﷺ د ځان او علي ابن ابي طالب ترمنځ د ورورولۍ جوړه تړون وټاکه.” “او همدارنګه، په ”الطبقات الکبریٰ“ کې د ابن سعد (2/12) څخه: عبدالله بن محمد بن عمر بن علي د خپل پلار څخه روایت کوي:”
“When the Messenger of Allah (peace be upon him) came to Al- Madinah, he established a pact of brotherhood between the Muhajirin, some of them with others from among them, and he also established a brotherhood (of pairs) between the Muhajirin and the Ansar. The establishment of brotherhood did not take place except prior to Badr. He (peace be upon him) established brotherhood between them upon the basis of the truth and providing assistance/support. Then he made a brotherhood pairing between himself and ‘Ali Ibn Abi Talib”. Also, in “At-Tabaqat Al-Kubra”, of Ibn Sa’d (2/12): Abdullah bin Muhammad bin ‘Umar bin ‘Ali related from his father:

هغه وخت چې نبي ﷺ د صحابهوو ترمنځ د ورورولۍ تړون قایم کړ، نو د علي رضياللهعنه اوږه یې په لاس ونیوله او وې فرمایل: "ته زما ورور یې، ته زما وارث کیږې او زه ستا وارث کیږم". بیا کله چې د میراث پورې اړوند آیت نازل شو، نو دا حق (یعنې د دې ورورولۍ پر بنسټ د میراث حق) پرې ختم شو.
“That when the Prophet (peace be upon him) established a pact of brotherhood between his companions, he placed his hand upon the shoulder of ‘Ali and then said: “You are my brother, you inherit from me and I inherit from you”. Then when the Aayah related to inheritance was revealed that was cut off (i.e. the right of inheritance based on this brotherhood pairing).
ابن سعد په خپل کتاب "الطبقات الکبریٰ" (2/12) کې له عاصم بن عمر بن قتادہ څخه روایت کوي چې هغه وویل:
Ibn Sa’d, in his “Tabaqat Al-Kubra” (2/12) also related from ‘Asim bin ‘Umar bin Qatadah who said:

د الله رسول ﷺ د علي بن ابي طالب او سهل بن حنيف ترمنځ ورورولۍ (د جوړو په توګه) قايمه کړه.
“The Messenger of Allah (peace be upon him) established a brotherhood (of pairs) between ‘Ali bin Abi Talib and Sahl bin Hanif”.
د ابن عبدالبر په «اختصار المغازي والسیر» کې (ص۲۰، د شاملہ الکترونیکي کتاب پروګرام) د دې سرلیک لاندې راغلي دي: «د الله رسول ﷺ په مهاجرینو او انصارو کې د ورورګلوۍ جوړول»
In “Ikhtisaar Al-Maghazi Wa s-Siyar” of Ibn Abdul Barr (p.20 Shamela Electronic Book Program) stated under the heading: “The formation of brotherhood by the Messenger of Allah (peace be upon him) between the Muhajirin and the Ansar”:
رسول الله ﷺ د مسجد د جوړولو څخه وروسته د مهاجرینو او انصارو ترمنځ اخوت قائم کړ. ویل شوي دي چې دا اخوت د مسجد د جوړولو په وخت کې د مهاجرینو او انصارو ترمنځ د مرستې او حق په بنسټ قائم شوی و. د دې له مخې به دوي یو له بل څخه میراث اخیست، نه دا چې د وینې د خپلوۍ پر بنسټ وي، تردې چې دا آیت نازل شو: ﴿وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَىٰ بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ﴾ (8:75). ابو داود الطیالسي د ابن عباس رضي الله عنهما څخه روایت کړی دی: "رسول الله ﷺ د خپلو صحابه کرامو ترمنځ، د مهاجرینو او انصارو په منځ کې اخوت قائم کړ، او دوي به یو له بل څخه میراث اخیست، تردې چې دا آیت نازل شو: ﴿وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَىٰ بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ﴾ (8:75)."
“The Messenger of Allah (peace be upon him) established the brotherhood between the Muhajirin and the Ansar, after building the Masjid. It has been said that the brotherhood was established whilst the Masjid was being built, between the Muhajirin and the Ansar, upon the basis of providing assistance/support and upon the truth. According to that, they would inherit from each other and not based upon blood relation, until the following was revealed: “But those of [blood] relationship are more entitled [to inheritance] in the decree of Allah” (8:75). Abu Dawud At-Tayalisi related from Ibn ‘Abbas: “The Messenger of Allah (peace be upon him) made a brotherhood between his companions; the Muhajirin and the Ansar, and they inherited from each other, until: “But those of [blood] relationship are more entitled [to inheritance] in the decree of Allah” (8:75) was revealed.
سعید بن داؤد روایت کرتے ہیں: "ہم نے اپنے شیوخ سے نقل کیا اور لکھا ہے کہ انہوں نے ﷺ اُس دن ابوبکر الصدیق اور خارجہ بن زید بن ابی زہیر کے درمیان، اور عمر بن الخطاب اور عویم بن ساعدہ کے درمیان بھائی چارہ قائم فرمایا۔" انہوں نے کہا: اور یہ بھی کہا گیا ہے کہ یہ بھائی چارہ عمر بن الخطاب اور معاذ بن عفراء کے درمیان قائم ہوا۔ انہوں نے کہا: اور یہ بھی کہا گیا ہے کہ بھائی چارہ عمر اور عتبان بن مالک کے درمیان، عثمان بن عفان اور اوس بن ثابت کے درمیان، علی بن ابی طالب اور سہل بن حنیف کے درمیان، زید بن حارثہ اور أسید بن الحضیر کے درمیان، ابو مرثد الغنوی اور عبادہ بن صامت کے درمیان، زبیر اور کعب بن مالک کے درمیان، طلحہ اور اُبی بن کعب کے درمیان، سعد بن ابی وقاص اور سعد بن معاذ کے درمیان، عبدالرحمن بن عوف اور سعد بن ربیع کے درمیان، عبداللہ بن جحش اور عاصم بن ثابت کے درمیان، ابو حذیفہ بن عتبہ اور عباد بن بشر کے درمیان، عتبہ بن غزوان اور ابو دجانہ کے درمیان، مصعب بن عمیر اور ابو ایوب کے درمیان، ابن مسعود اور معاذ بن جبل کے درمیان، ابو سلمہ بن عبدالأسد اور سعد بن خیثمہ کے درمیان، عمار اور حذیفہ بن الیمان کے درمیان، ابو عبیدہ اور محمد بن مسلمہ کے درمیان، عثمان بن مظعون اور ابو الہیثم بن التیہان کے درمیان، اور سلمان الفارسی اور ابو الدرداء کے درمیان قائم ہوا۔ حافظ ابو عمر رحمہ اللہ نے فرمایا: سنید نے یہ ذکر کیا ہے اور کسی کی طرف سند کے ساتھ منسوب نہیں کیا، بس اتنا کہا کہ یہ اُن تک پہنچا ہے۔ اہلِ سیر و اخبار کے نزدیک جو صحیح ہے، وہ بھائی چارے کے بارے میں ہے جو رسول اللہ ﷺ نے مدینہ آنے پر مہاجرین اور انصار کے درمیان قائم فرمایا، اور وہ یہ ہے: آپ ﷺ نے ابوبکر الصدیق اور خارجہ بن زید بن ابی زہیر کے درمیان، عمر بن الخطاب اور عتبان بن مالک کے درمیان، عثمان بن عفان اور اوس بن ثابت بن المنذر (حسان بن ثابت کے بھائی) کے درمیان بھائی چارہ قائم فرمایا، اور علی بن ابی طالب اور خود آپ ﷺ کے درمیان بھائی چارہ قائم فرمایا۔ هغه ورته وویل: "ته زما په دنیا (د دې ژوند) او آخرت کې ورور یې". (د راویانو د سلسلې ذکر وروسته) ابن عباس روایت کوي: "چې پیغمبر ﷺ علي ته وویل: "ته زما ورور او زما ملګری یې". (د راویانو د سلسلې ذکر وروسته) ابن عباس روایت کوي: علي به ویل: "په الله قسم، زه د الله د رسول ﷺ ورور او د هغه ولي یم". (د راویانو د سلسلې ذکر وروسته) عباد بن عبدالله وویل: ما علي ته اوریدل چې وایي: "زه عبدالله (د الله بنده) یم او د هغه د رسول ورور یم، او زما له وروسته به دا خبره هیڅوک ونه کړي، مګر لوی درواغجن او جعلگر". (د راویانو د سلسلې ذکر وروسته) ابو سلیمان الجهني، یعنې زید بن وهب، وویل: ما علي ته د منبر له پاسه اوریدل چې وایي: "زه عبدالله (د الله بنده) یم او د هغه د رسول ورور یم. زما له مخه دا خبره هیڅوک نه ده کړې او زما له وروسته به هم هیڅوک ونه کړي، مګر لوی درواغجن او جعلگر".

د الله رسول ﷺ په مکه کې د ابوبکر صدیق او عمر بن خطاب تر منځ د ورورولۍ تړون وتړ. بیا کله چې د الله رسول ﷺ مدینې ته ورسید، نو هغه (یعنې د صحابه کرامو ترمنځ) هغه ورورولۍ لغوه کړه، پرته له هغه ورورولۍ تړون څخه چې د هغه (ﷺ) او علي بن ابي طالب ترمنځ و، او هغه تړون چې د حمزه بن عبدالمطلب او زید بن حارثه ترمنځ و. هغه وویل: د جابر بن عبدالله بن عمرو بن حرام انصاري څخه روایت شوي دي: «چې کله د الله رسول ﷺ د مهاجرینو او انصارو ترمنځ د ورورولۍ تړون وتړ، نو هغه د ابوبکر صدیق او خارجه بن زید بن ابي زهیر خزرجي ترمنځ ورورولۍ جوړه کړه». [د نقل پای]
“The Messenger of Allah (peace be upon him) made a pact of brotherhood in Makkah between Abu Bakr As-Siddiq and ‘Umar bin Al-Khattab. Then when the Messenger of Allah (peace be upon him) arrived in Al-Madinah, he invalidated that brotherhood (i.e. amongst the companions) apart for the brotherhood pact between him and ‘Ali bin Abi Talib and the pact which was between Hamza bin Abdul Muttalib and Zaid bin Haritha”. He said: It was related from Jabir bin Abdullah bin ‘Amr bin Haram Al-Ansari: “That when the Messenger of Allah (peace be upon him) made the brotherhood pact between the Muhajirin and the Ansar, he made a brotherhood between Abu Bakr As-Siddiq and Kharija bin Zaid bin Abi Zuhair Al-Khazraji” [End of Quote].
په «المفهم لما أشكل من تلخيص كتاب مسلم» کې (۲۱/۳۸) داسې بیان شوي دي:
In “Al-Mufahhim lima Ashkala min Talkhees Kitaab Muslim” (21/38) it was stated:

ابو عمر وویلي: «د سیرت پوهانو او روایاتو له مخې سمه دا ده چې هغه «مؤاخاة» (ورورولي) چې رسول الله ﷺ د مهاجرینو او انصارو ترمنځ وتړله، کله چې هغه مدینې ته راغی، د مسجد له جوړولو وروسته وشوه، او دا د مرستې او حق د ورکولو په بنسټ وه…» بیا یې د دې تفصیلات وړاندې شویو مطالبو په څیر ذکر کړل، او بیا یې وویل: «ما وویل: او په صحیح مسلم کې د انس له لارې روایت راغلي دي چې: "هغه د ابو عبیده بن الجراح او ابو طلحه ترمنځ ورورولۍ وتړله"۔ ابو عمر وویلي: هغه د ابو عبیده او سعد بن معاذ ترمنځ ورورولۍ وتړله۔ او لومړۍ روایت په صحیح مسلم کې نشته…» [د نقل پای]۔
Abu ‘Umar said: “The correct view as held by the scholars of Seera and reports in respect to the “Mu’akhaah” (brotherhood) which the Messenger of Allah (peace be upon him) concluded between the Muhajirin (emigrants) and the Ansar (helpers), when he came to Al- Madinah, was that it took place after his building of the Masjid and it was upon the basis of the provision of assistance/support and the Haqq (truth) …” He then proceeded with it details as have previously been mentioned and then said: “I said: And it came stated in book of Muslim as related by Anas: “That he concluded a brotherhood between Abu ‘Ubaida bin Al-Jarrah and between Abu Talha”. Abu ‘Umar said: He concluded a brotherhood between Abu ‘Ubaida and Sa’d bin Mu’adh. And the first is not in the book of Muslim …” [End of Quote].
زه وایم: دا خبره لزوماً داسې نه ده. د ابو عمر خبره کیدای شي د یو شمېر روایتونو پر بنسټ وي چې یو بل تاییدوي، پداسې حال کې چې د عقلي یا شرعي (قانوني) مانع نشته چې پیغمبر ﷺ د ابو عبیده او سعد بن معاذ او ابو طلحه ترمنځ په یوه وخت کې ورورولۍ جوړه کړي وي. یو سړی کیدای شي په یوه وخت کې د وینې ګډ ډیر وروڼه ولري، او دا هم همداسې کیدای شي. یا دا چې پیغمبر ﷺ لومړی د ابو عبیده او سعد بن معاذ ترمنځ ورورولۍ جوړه کړې وي او وروسته، کله چې ابو طلحه مسلمان شو، د هغه او ابو عبیده ترمنځ یې ورورولۍ جوړه کړې وي. په هرصورت، په هغه وخت کې د انصارو شمېر د مهاجرینو څخه ډیر و، او دوی تر منځ د مهاجرینو د کور ورکولو او پاملرنې لپاره سیالي کوله. له همدې امله، ایا د یو مهاجر لپاره د انصارو ترمنځ ډیر وروڼه لرل عجیب به وي؟!
I say: That is not necessarily the case. The speech of Abu ‘Umar could be based upon a number of reports which support one another whilst there is no rational or Shar’iy (legal) prevention (Mani’) for the Prophet (peace be upon him) to have concluded a brotherhood between Abu ‘Ubaidah and Sa’d bin Mu’adh and Abi Talha at the same time. A person can have a number of brothers byu blood at the same time and this could be the same. Or he (peace be upon him) could have concluded a brotherhood between Abu ‘Ubaida and Sa’d bin Mu’adh first and then concluded a brotherhood between him and Abu Talha when he became Muslim at a later time. In any case, the number of the Ansar was much greater than the Muhajirin at that time and they were competing among themselves to provide accommodation to the Muhajirin and take care of them. Consequently, would it be strange for a Muhajir to have multiple brothers from the Ansar?!