۴ د مغربي تمدن د عقیدې ردّ
4 Refuting the Creed of the Western Civilization
په اروپا کې کاتولیک کلیسا، لکه څنګه چې مخکې بحث شو، د مذهب په نامه ژوند، ټولنې، دولت او خلکو باندې واکمني کوله. هغې خپله واکمني پاچاهانو او واکمنانو باندې هم وغځوله، د الهي واکمنۍ د نظر له مخې. دا به د دوی لپاره د حکومت کولو اجازه ورکوله او هغوی ته اړین مشروعیت به یې ورکاوه. په دې ډول پاچاهان او واکمنان کلیسا ته تسلیم کېدل. ځینې وختونه به دوی د خپلو ګټو لپاره له کاتولیک کلیسا سره اتحاد هم کاوه. کاتولیک کلیسا د خلکو باندې دا ادعا کوله چې د بخښنې حق يې لري، د توبې اعلان او سakrament له لارې. هر هغه څوک چې د هغې تعلیماتو سرغړونه کوله، ظالمانه تفتیش او سزایي تکفیر ته اخته کېده. کلیسا د ځمکو او مالونو په لرلو سره، چې د لسوني او نورو لارو څخه راځي، اقتصاد هم کنټرولاوه. په هرصورت، د میلادي شپاړسمې پېړۍ له پیله، د هغې اغیز په تدریجي ډول کمزورېدل پیل شو. دا د ډېرو عواملو له امله وه، چې تر ټولو مهم یې د مارتن لوتر په مشرۍ پروټستنټ اصلاح ده. اصلاح هغه لاره پرانیستله چې لویدیځوال یې د دولت واکمنۍ او مذهب له دولت څخه بیلېدل بولي. مارسیل ګوشې په خپل کتاب ‹د ډیموکراسۍ راتګ، لومړی ټوک، عصري انقلاب› (فرانسوي: L'avenement de la democratie I La revolution moderne) کې وایي: «د لوتر عمل د منځګړتوب اصل پر ځای ګوزاري، هغه اصل چې د کلیسا په بڼه، د هغه محوري ادارې په توګه، په عیسوي نړۍ کې عملي شوی و… د هغه اتحاد پوښتنه چې د آسمان او ځمکې ترمنځ دی، هغه اتحاد چې دا عمل یې په غاړه اخلي، د عصري دورې لومړی ګام دی.» (فرانسوي: L’operation de Luther frappe le principe de mediation au coeur, sous les traits de I’Eglise, I’institution pivot qui le materialisait dans le monde Chretien... La remise en question de I’unite du Ciel et de la Terre qu’elle engage est le premier pas de I’ere moderne.)